'Penderfyniad anodd' i werthu medal Croes Siôr ei mam

Violette Szabo Image copyright Dix Noonan Webb
Image caption Cafodd Violette Szabo ei lladd yn 1945 gan y Gestapo

Bydd medal Croes Siôr gafodd ei roi i ddynes fu'n gwrthryfela yn erbyn yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn cael ei gwerthu mewn ocsiwn.

Mae disgwyl i'r fedal, yr anrhydedd fwyaf i gael ei roi am ddewrder, gael ei gwerthu am hyd at £250,000.

Roedd Violette Szabo yn un o ond pedair o ferched gafodd Croes Siôr.

Roedd Violette yn cynorthwyo gwrthryfelwyr yn Ffrainc yn erbyn y Natsïaid, ar ol cael ei gyrru yno gan y Fyddin Brydeinig.

Ar ei hail daith yno, cafodd ei dal gan y Gestapo. Cafodd ei harteithio cyn cael ei lladd yn 1945.

'Penderfyniad anodd'

Roedd ei merch, Tania Szabo, sy'n byw yn Llanfair-ym-Muallt ym Mhowys, yn ddwy pan gafodd ei mam ei lladd.

Dywedodd bod gwneud y penderfyniad i werthu'r fedal wedi bod yn un anodd.

Dywedodd Ms Szabo ei bod "wedi cyrraedd pwynt yn ei bywyd lle mae angen gwneud penderfyniad anodd ynglŷn â dyfodol ei medalau".

"Does gen i ddim plant, felly mae angen meddwl am warchodaeth medalau Violette... Mae gen i bob ffydd y bydd y prynwr yn gofalu amdanynt."

Image copyright Dix Noonan Webb
Image caption Cafodd y fedal ei rhoi i Violette Szabo ar ôl ei marwolaeth

Cafodd Violette ei geni yn Ffrainc yn 1921 i fam o Ffrainc a thad o Loegr, ac fe dreuliodd ei phlentyndod rhwng y ddwy wlad.

Ymunodd a'r fyddin ar ôl i'w gwr a thad Tania, Etienne Szabo, oedd yn filwr o Ffrainc, gael ei ladd yn El Alamein. Ni chafodd gwrdd â Tania cyn ei farwolaeth.

Roedd hi'n siarad Ffrangeg yn rhugl, ac fe fuodd yn byw yn Ffrainc yn darganfod ffatrïoedd yr Almaen i gael eu bomio gan awyrennau Prydain.

Bywyd llawn

Ond ddiwrnodau wedi pen-blwydd ei merch yn ddwy oed, cafodd ei dal gan y Gestapo, a'i gyrru i wersyll Ravensbruck yn yr Almaen.

Cafodd ei lladd gan y Natsïaid yn 1945 am ei rhan mewn miwtini yn y gwersyll.

Pan yn bedair oed, fe wnaeth Tania gynrychioli ei mam wrth dderbyn y fedal gan Brenin Sior y IV.

"Fe wnes i gyrtsi fel oeddwn i'n gwybod sut i wneud," meddai.

"Ac fe wnaeth o [Brenin Sior] bwyso ymlaen a rhoi'r fedal ar fy ochr dde, a dweud fel cynrychiolydd fy mam bod rhaid ei wisgo ar fy ochr dde bob tro."

Ychwanegodd Tania: "Roedd ei bywyd yn fyr ond fe wnaeth hi ei fyw yn llawn, gyda hapusrwydd, llawenydd, peth tristwch ac ymdrech... Am hen ddynes y byddai hi wedi bod."

Bydd y medalau yn mynd ar werth ddydd Mercher.