Y Steddfod yn cofio Angharad Jones

Nici Beech, Siân James, Huw Jones, Sara Meredudd a Geraint Lovgreen
Image caption Nici Beech, Siân James, Huw Jones, Sara Meredudd a Geraint Lovgreen yn cofio Angharad Jones

20 mlynedd yn ôl, fe enillodd Angharad Jones y Fedal Lenyddiaeth yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Abergele yn 1995, am ei nofel 'Tylluan Wen', sydd erbyn hyn yn adnabyddus i ddisgyblion TGAU Cymraeg ledled y wlad.

Roedd yn awdur, yn fardd a bu'n gomisiynydd drama S4C.

Bu farw Angharad yn 2010, ac ar ddiwrnod cynta'r Eisteddfod ym Meifod eleni, daeth ei theulu, cyfeillion a chyd-weithwyr ynghyd i'w chofio mewn sesiwn o ganu a thrafod.

Fe agorodd Geraint Lovgreen - brawd-yng-nghyfraith Angharad - y sesiwn gyda dwy gân. Fe 'sgwennodd y gyntaf i gyfarch Angharad wedi iddi ennill y Fedal Lenyddiaeth, a'r ail wedi ei marwolaeth yn 2010.

Cafwyd cyfraniad gan ferch Angharad, Sara Meredudd, ddywedodd wrth y gynulleidfa mai "dathliad ydy hwn, 'sa mam ddim eisiau i ni fod yn drist... Dathliad o'i bywyd a'i chyfraniad".

Fe gafodd y gynulleidfa gip ar lwyddiannau Angharad drwy glipiau fideo o'r archif. Enillodd Goron Eisteddfod yr Urdd ym 1984, cyn ennill y Fedal Lenyddiaeth yn y Genedlaethol ym 1995. Yn ogystal, gwelwyd blas o'i gwaith yn ei chyfnod fel comisiynydd drama S4C - dramâu megis Porc Peis Bach, Talcen Caled a Con Passionate.

'Rhyw ddireidi'

Fe roddodd cyn brif-weithredwr S4C, Huw Jones deyrnged i Angharad, gan edrych yn ôl ar y tro cyntaf iddo ei chyfarfod: "y beth fach 'ma. Gwallt du cyrliog, llygaid pefriog a rhyw ddireidi yn perthyn iddi."

Huw oedd yn gyfrifol am benodi Angharad yn gomisiynydd drama. "Penderfyniad dewr," medda rhai. Ond yn ôl Huw, "mae'r gwaddol o'r cyfnod hwnnw yn dyst i'w gweledigaeth".

Manylodd ar y ddeuoliaeth yng nghymeriad Angharad, "y gymysgedd ryfedd yna o hyder a diffyg hyder, y pendantrwydd a'r ansicrwydd", ac aeth ati i gofio sut yr oedd hi'n "hoffi dadlau, yn ymryson syniadau", ac yn mynnu mai hi oedd "yn iawn, bob tro."

Fe gyfarfu Siân James ag Angharad ar gwrs drama yn Llangrannog, pan "ddaeth i mewn fel corwynt i'r caban". Wedi i'r ddwy fynd i'r brifysgol ym Mangor, fe ddaethon nhw'n ffrindiau pennaf, a chyfansoddi ambell i gân gyda'i gilydd.

Fe ganodd Siân ddwy o'r caneuon hynny gan gofio am gyfnod pan ddaeth Angharad i aros ati hi a'r teulu, cyn mynd ati i 'sgwennu cerdd am "b'nawn dedwydd wrth y llyn".

Mae Siân hefyd yn adnabyddus am chwarae'r prif ran yn addasiad teledu 'Tylluan Wen'.

I gloi'r sesiwn, fe ddarllenodd cyfaill arall i Angharad, Nici Beech, ddetholiad o'i gwaith Fe ddaeth y ddwy yn gyfeillion yng Nghaernarfon, gan fynychu sesiynau cynganeddu Mei Mac yn un o dafarndai'r dre, a chystadlu mewn talyrnau.

Fel bardd ac awdur, meddai Nici, "Roedd hi'n deall teimladau merched i'r dim. Roedd hi'n fardd onest."

Mwy o newyddion a straeon o Eisteddfod 2015