Wyn Mason yn ennill y Fedal Ddrama

Wyn Mason
Image caption Dywedodd y beirniaid fod Wyn Mason yn "llais theatrig unigryw a chynhyrfus"

Wyn Mason, sy'n wreiddiol o Lanfarian ger Aberystwyth, dderbyniodd Fedal Ddrama Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau eleni.

Y beirniaid oedd Iola Ynyr, Betsan Llwyd ac Ian Rowlands.

Wrth draddodi'r feirniadaeth o lwyfan y pafiliwn bnawn Iau, dywedodd Betsan Llwyd fod 15 ymgais wedi cael eu cyflwyno.

Meddai: "Yr hyn a liwiodd ein barn a'n penderfyniadau, felly, oedd yr awydd i brofi lleisiau newydd, neu'r addewid o leisiau newydd, ym myd y theatr Gymraeg, heb anghofio adnabyddiaeth a dealltwriaeth sylfaenol o hanfodion drama lwyfan lwyddiannus.

"Mae chwaeth yn fater goddrychol, wrth gwrs, ond mae datblygu cymeriadau crwn, saernïo sgript sy'n driw i'r cymeriadau hynny, tensiwn a gwrthdaro emosiynol, cynildeb wrth ddatgelu gwybodaeth, ymwybyddiaeth o amser a phosibiliadau llwyfannu, ynghyd â chreu delweddau theatrig trawiadol yn allweddol i'r hyn 'roeddem yn ei ddisgwyl.

'Unigryw a chynhyrfus'

Wrth gyfeirio at y gwaith buddugol, dywedodd:

"Mae Carn Menyn yn llais theatrig unigryw a chynhyrfus. Drama gysyniadol yw 'Rhith Gân', sy'n cyd-fynd â chaneuon Gareth Bonello o'r albwm 'Y Bardd Anfarwol'. Mae yma arbrofi cyffrous o ran confensiwn llwyfannu o ran arddull ac adeiladwaith, gan daflu'r darllenydd oddi ar ei echel yn barhaus.

"Mae'r cymeriadau mwy traddodiadol yn gwrthod cydymffurfio â'r hyn sy'n ddisgwyliedig, ac mae presenoldeb Li Bai, y bardd Tseineaidd o'r 8fed ganrif, sy'n llifo trwyddi, yn rhoi arlliw swreal a rhyngwladol i'r ddrama. O ddatblygu'r gwaith ymhellach, nid oes gennym amheuaeth na fyddai 'Rhith Gân' yn cyflwyno profiad theatrig ysgytwol."

Image caption Penderfynodd Wyn Mason ysgrifennu'r ddrama i gydfynd ag albwm Gareth Bonello a dyma ei ymgais gynta' ar ddrama lwyfan

'Hud yn y theatr'

Yn siarad gyda Cymru Fyw ar ôl y seremoni, dywedodd Wyn Mason mai albwm Gareth Bonello oedd wedi ei ysbrydoli: "Fe weles i e'n chwarae mewn cyngerdd yn Abertawe rhyw ddwy flynedd yn ôl a soniodd e fod e'n sgrifennu albwm am fardd o China o'r wythfed ganrif o'r enw Li Bai.

"Fi'n hoffi gweithio gyda barddoniaeth felly ges i'r syniad wrth wrando ar Gareth. Es i fyny ato e ar ôl y gig am sgwrs, a holi fe beth o'dd e'n feddwl o'r syniad o ddarn theatr yn cael ei wneud am ei ganeuon, ac o'dd e'n hapus iawn gyda hynny.

"Wedyn es i ffwrdd am flwyddyn a gweithio arni, ac wedyn dod 'nôl at Gareth."

Ychwanegodd: "Fi'n dod o gefndir ffilm a theledu, ond dyma'r darn theatr cyntaf i fi ysgrifennu. Mae'r theatr yn caniatáu mwy o ryddid, ac rwy'n teimlo bod rhyw hud yn y theatr.

"Fi wedi sylwi mod i'n berson sy'n hoffi hud a lledrith, a chael ysbryd ar y llwyfan - ac mae hynny'n siwtio'r theatr yn well na ffilm.

"Ar ôl gweithio mewn teledu am gymaint, fi wedi sylwi cymaint rwy'n mwynhau'r theatr, a bod y theatr yn siwtio fy sgwennu a fy ffordd i o weld y byd."

Cefndir

Magwyd Wyn Mason ar fferm yn Llanfarian, ger Aberystwyth, a mynychodd Ysgol Gyfun Penweddig. Ar ôl astudio Celf Gain yng Nghaerwysg ac yna yng Nghaerdydd dechreuodd weithio ym maes teledu, lle bu'n llawrydd am dros 15 mlynedd, gan weithio fel sgriptiwr a chyfarwyddwr rhaglenni dogfennol (hanesyddol a chelfyddydol eu naws yn bennaf), yn cynhyrchu rhaglenni ar gyfer S4C, BBC a Channel 4.

Rhyw 10 mlynedd yn ôl cymerodd swydd fel darlithydd ffilmio a sgriptio ym Mhrifysgol De Cymru. Canolbwyntiodd ar greu ffilmiau byrion arbrofol a wthiai ffiniau'r cyfrwng mewn gwahanol ffyrdd - yn aml drwy gyd-weithio ag artistiaid eraill, er enghraifft ffotograffwyr, cerddorion a beirdd fel Elin ap Hywel a Philip Gross - cyn cyhoeddi erthyglau academaidd am y gwaith.

Yn 2012-13 mynychodd gwrs cyfarwyddo theatr a drefnwyd gan Theatr Genedlaethol Cymru, Sherman Cymru a Living Pictures, o dan hyfforddiant Elen Bowman. Y darn theatr cyntaf iddo'i gyfarwyddo oedd Gwagle, sef drama fer gan Branwen Davies a lwyfanwyd yng Nghaerdydd fel rhan o gynhyrchiad Rhwng Dau Fyd. Ei ddrama lwyfan, Rhith Gân, yw ei ymdrech gyntaf ar ysgrifennu sgript theatr.

Mae'r Fedal Ddrama yn cael ei chyflwyno am ddrama lwyfan heb unrhyw gyfyngiad o ran hyd. Mae'r wobr yn cael ei rhoi i'r ddrama sy'n dangos yr addewid mwyaf ac sydd â photensial i'w datblygu ymhellach o gael gweithio gyda chwmni proffesiynol.

Mae Wyn Mason yn derbyn Y Fedal Ddrama, er cof am Urien Wiliam, rhoddedig gan ei briod Eiryth a'r plant, Hywel, Sioned a Steffan) a £750 (Cronfa Goffa Huw Roberts, Pwllheli).

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Y Fedal Ddrama / Drama Medal Ceremony

Mwy o newyddion a straeon o Eisteddfod 2015.