Arddangosfa i gofio ymgyrch Gallipoli

Milwyr Image copyright Amgueddfa Penmaenmawr

Mae criw o chwarelwyr gafodd eu lladd yn un o ymgyrchoedd mwyaf gwaedlyd y Rhyfel Byd Cyntaf yn destun arddangosfa newydd.

Roedd y dynion o Benmaenmawr yn aelodau o'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, ac fe gawsant eu lladd yn Gallipoli wrth ymladd byddin Twrci yn 1915.

Wrth ymweld â'r arddangosfa yn y dref, dywedodd y prif weinidog Carwyn Jones ei fod yn "gyfle pwysig i ni i adlewyrchu ar gost rhyfel."

Fe fydd arddangosfa Gallipoli yn mynd o amgylch Cymru rhwng Medi eleni a mis Chwefror y flwyddyn nesaf.

Roedd y chwarelwyr yn gweithio i gwmni'r Penmaenmawr & Welsh Granite Company. Fe ymunodd dros 100 ohonyn nhw un o nifer o fataliynau "pals" - oedd wedi eu ffurfio gan ffrindiau a chyd-weithwyr oedd wedi ymuno gyda'r fyddin pan gyhoeddwyd fod y rhyfel wedi dechrau ym mis Awst 1914.

Image copyright Amgueddfa Penmaenmawr
Image caption Yr Is-gapten Gyrnol Charles Henry, cadeirydd y chwarel, oedd yn rhy hen i ymuno gyda'r gweithwyr ar faes y gad.

Cafodd y dynion eu hysgogi i ymuno gyda'r fyddin gan gadeirydd y chwarel, yr Is-gapten Gyrnol Charles Henry, oedd hefyd am ymuno gyda'r gweithwyr ond oedd yn rhy hen ag yntau'n ei 70au.

Bu bron i bob un o'r chwarelwyr gael eu lladd mewn ymosodiad gwaedlyd ar ôl iddyn nhw lanio ar draeth ym Mae Suvla, ond fe wnaeth rhai dynion oroesi cyn mynd ymlaen i frwydro ym Mhalestina.

Mae'r arddangosfa yn agor yng Nghanolfan Gymunedol Maen Alaw, Penmaenmawr, cyn symud i amgueddfa'r dref ddydd Mercher.

O ganol Medi i Chwefror fe fydd yn teithio i'r Drenewydd, Aberystwyth, Aberhonddu, Caerdydd a Neuadd Gregynog ym Mhowys, gan ychwanegu hanes dynion eraill fu'n brwydro yn Gallipoli i'r casgliad.