Cofio carchar y Gwyddelod yn Frongoch

frongoch
Image caption Roedd rhai o weriniaethwyr almlyca'r gwrthryfel yn garcharorion yn Frongoch

Bydd digwyddiadau yn cael eu cynnal i gofio gwersyll gafodd ei sefydlu yng ngogledd Cymru i garcharu gwrthryfelwyr Gwyddelig, 100 o flynyddoedd yn ôl.

Cafodd y gwrthryfelwyr o Iwerddon eu carcharu yn Frongoch ger Y Bala yn 1916.

Bydd swyddogion o Lywodraeth Cymru yn cynnal trafodaethau yn Y Bala ddydd Iau ynglŷn â chynnal digwyddiadau i gofio.

Mae arlywydd Iwerddon wedi ei wahodd i ddigwyddiad yno ym mis Mehefin, ac mae disgwyl i berthnasau rhai o'r carcharorion ymweld â'r safle.

Cafodd y gwersyll yn Frongoch ei ddefnyddio i gadw Gwyddelod a fu'n brwydro yn erbyn lluoedd Prydain yn ystod gwrthryfel Iwerddon yn 1916.

Image caption Ar ôl cael ei ryddhau o Frongoc, aeth Michael Collins ymlaen i arwain ymgyrch filwrol yn erbyn Prydain yn Iwerddon

Roedd Michael Collins ac Arthur Griffith ymhlith 1,800 o Wyddelod a fu dan glo, ac fe gawsant statws carcharorion rhyfel yn ystod eu cyfnod yno.

Cyn hynny, bu carcharorion Rhyfel Byd Cyntaf o'r Almaen yn cael eu cadw yno.

Dywedodd cynghorydd Frongoch, Elwyn Edwards: "Mae hyn yn ben-blwydd pwysig ac fe allai fod o fudd mawr i'r ardal trwy ddenu ymwelwyr o Iwerddon."

Mae Mr Edwards wedi cynorthwyo perthnasau rhai o'r carcharorion i gael rhagor o wybodaeth ynglŷn â Frongoch ac fe ddywedodd: "Maen nhw eisiau gwybod pob dim am yr hyn ddigwyddodd yma."

Mae'r trefnwyr yn dweud y gallai cannoedd o berthnasau fynychu'r digwyddiad.

Yn ogystal â thrafod cofio'r gwrthryfelwyr Gwyddelig, y gred yw y bydd yna drafodaeth hefyd ynglŷn â chofio'r Rhyfel Byd Cyntaf.