Cyfrinachau reffarî

REFFARI Image copyright Domenic Aquilina
Image caption Iwan Arwel (ail o'r dde) cyn gêm ym Malta yn 2014

Ar wahân i fod yn rhan o banel rhaglen Ar y Marc ar Radio Cymru ar foreau Sadwrn, mae Iwan Arwel yn ddyfarnwr yn Uwch Gynghrair Cymru ers tair blynedd.

Bydd Iwan yn dyfarnu gêm rhwng Fylkir a Valur yng Ngwlad yr Iâ ddydd Llun ond, cyn hynny, mae'n sôn wrth Cymru Fyw am yr holl waith paratoi sy'n digwydd tu ôl i'r llenni:

Ers pryd wyt ti'n ddyfarnwr a pham mynd ati yn y lle cynta'?

Dwi'n ddyfarnwr ers 2003. Nes i basio'r arholiad yn ifanc iawn - dim ond 14 o'n i. Dwi'n cofio ffrind yn cymhwyso blwyddyn ynghynt ac mi ofynnodd i mi redeg y lein iddo fo unwaith a mi nes i fwynhau'r profiad.

Dwi'n meddwl mod i wedi sylweddoli nad o'n i am gael gyrfa fel chwaraewr a ro'n i eisiau trio rhywbeth gwahanol, a ffordd dda o aros ynghlwm â'r gêm oedd dechrau dyfarnu. Ers hynny mae pob pnawn Sadwrn bron yn ymwneud â phêl-droed.

Faint o waith paratoi sy'n mynd i fewn i gêm?

Mae 'na lot fawr o waith paratoi. Mae ambell un yn meddwl ein bod ni'n troi fyny, dyfarnu, wedyn mynd adref a gwneud dim yn ystod yr wythnos, ond tydi hynny ddim yn wir.

O safbwynt ffitrwydd 'da ni'n cael ein monitro yn ofalus iawn gan ein hyfforddwyr. 'Da ni'n gorfod pasio profion ffitrwydd yn aml neu gawn ni ddim dyfarnu yn y gynghrair.

Mae disgwyl i ni ymarfer o dan gynllun penodol o leiaf bedair gwaith yr wythnos ac wedyn dyfarnu gêm un ai ar nos Wener neu ddydd Sadwrn, ac weithiau mae 'na gêm ganol wythnos hefyd.

Mae'r hyfforddi yn amrywio o sesiynau caled sy'n gwella stamina ac yn codi lefel curiad y galon, i sesiynau chwim a sesiynau cryfder sydd yn ein cryfhau yn gorfforol ac yn atal anafiadau. Mae angen wedyn paratoi a gwneud eich gwaith cartref manwl ar gyfer eich gêm nesaf.

Wyt ti'n gwneud rhywfaint o waith ymchwil i fewn i'r timau hefyd?

Fel arfer 'da ni'n derbyn ein gemau tua phum wythnos o flaen llaw. Mae hi'n bwysig felly deall patrymau chwarae'r timau a sylwi os oes 'na rywbeth bach allwn ni bigo fyny am y ffordd maen nhw'n chwarae er mwyn bod un cam ar y blaen.

Dwi'n gwylio lot fawr o bêl-droed yn yr Uwch Gynghrair pan dwi ddim yn dyfarnu er mwyn trio dysgu rhywbeth newydd am y timau ar gyfer y tro nesa' byddai'n eu dyfarnu nhw.

Mae pethau syml fel sylwi pwy ydi'r prif sgoriwr yn mynd i'ch helpu gan fod y tîm hwnnw yn fwy tebygol o basio'r bêl i'r chwaraewr yna wrth ymosod. Hefyd dwi'n edrych ar bwy ydi'r capten a, pan dwi'n dyfarnu dramor, sylwi pa chwaraewyr sy'n gallu siarad Saesneg rhag ofn mod i angen cyfathrebu efo unrhyw chwaraewr ar y cae.

Image caption Gall wrandawyr Radio Cymru glywed Iwan Arwel (chwith) ar raglen Ar y Marc bob hyn a hyn

Wyt ti'n dyfarnu tu allan i Uwch Gynghrair Cymru o gwbl?

Dwi 'di bod yn lwcus iawn i gael y cyfle i ddyfarnu a chymryd rhan mewn gemau tu allan i Gymru. Maen nhw'n amrywio o rai cynghrair ar hyd a lled Ewrop, i rai rhyngwladol UEFA hefyd.

Dwi 'di cael cyfle i ddyfarnu mewn prif gynghreiriau ym Malta, Gogledd Iwerddon, Gweriniaeth Iwerddon a dwi 'di dyfarnu gêm yn Ffrainc. Ro'n i'n bedwerydd swyddog yn Estonia pan chwaraeodd eu tîm dan-21 nhw yn erbyn Bwlgaria mewn gêm ragbrofol hefyd.

Digwydd bod, penwythnos yma dwi methu cymryd rhan ym mhenwythnos cyntaf Uwch Gynghrair Cymru gan mod i'n mynd i Wlad yr Iâ i ddyfarnu gêm yn yr uwch gynghrair yno nos Lun.

Bysa ti'n annog pobl ifanc i ddechrau gyrfa fel dyfarnwr?

Os oes 'na unrhyw un efo diddordeb mewn bod yn ddyfarnwr yna'r cyngor gora' alla i roi ydi 'ewch amdani'! Mae'r cyfleoedd a'r hyfforddiant sydd ar gael i ddyfarnwyr newydd rŵan yn anhygoel.

Mae gan Gymdeithas Bêl-Droed Cymru gynllun datblygu dyfarnwyr ac mae'r system fentora yng Nghymru hefyd yn ardderchog. Mae llawer un o'r farn fod bywyd dyfarnwr yn un unig iawn ond tydi hynny ddim yn wir - mae 'na rwydwaith mawr o gefnogaeth o fewn y gêm a phobl brofiadol wastad yn barod i helpu drwy gynnig cyngor.

Am wn i, y peth gorau am ddyfarnu ydi bod yn rhan o'r gêm o wythnos i wythnos. Ma' hi hefyd yn anrhydedd pan 'da chi'n cynrychioli eich gwlad ar y cyfandir a bod yn rhan o'r brif gynghrair yn eich gwlad yn wythnosol.

Ma'n anodd meddwl am yr elfen waethaf gan mod i'n mwynhau dyfarnu gymaint, ond os oes rhaid dewis un peth yna mae'n siŵr na golchi fy 'sgidia ar ôl pnawn glawog oer o fis Tachwedd ydi hynny. Ond mae hyn yn digwydd llai rŵan wrth gwrs gan fod 'na gynnydd yn niferoedd y caeau 3G!

Image copyright Huw Evans picture agency
Image caption Mae timau fel Y Drenewydd a'r Seintiau Newydd yn chwarae ar gaeau artiffisial 3G

Be' ydi dy obeithion di am y tymor?

Fy ngobeithion ar gyfer y tymor yma ydi bod yn gyson gyda fy mhenderfyniadau a sicrhau fy mod yn cael y penderfyniadau mawr yn gywir. Hefyd dal i ddatblygu fel dyfarnwr a chadw lefel y ffitrwydd yn uchel.


Gallwch ddilyn gemau Uwch Gynghrair Cymru ar Camp Lawn pob prynhawn Sadwrn a chofiwch am raglen Ar y Marc ar foreau Sadwrn am 08:30.

Straeon perthnasol