'Angen cysoni' rheolau solar

Ysgubor Bobby
Image caption Ysgubor Bobby Bazalgette gyda'r paneli solar ar y to

Mae'r gyfraith a chanllawiau sydd yn cael eu defnyddio gan gynghorau ar gyfer adeiladau rhestredig yn anghyson ac angen eu diweddaru yn ôl hanesydd pensaernïol.

Yn ôl Mark Baker mae'r canllawiau yn golygu bod bob cyngor yn dod i benderfyniadau mewn ffyrdd gwahanol ac o achos hynny mae camgymeriadau yn digwydd.

Mi oedd Mr Baker yn ymateb i benderfyniad gan Gyngor Sir Gâr i orfodi dyn busnes i dynnu paneli solar o do ei ysgubor ym Mrechfa.

Mae'r ysgubor tu ôl i'w dŷ ffarm sydd yn adeilad rhestredig gradd II.

Mae arbenigwyr adeiladau rhestredig yn dweud bod y penderfyniad yn "annheg".

Mae Cyngor Sir Gâr wedi ei beirniadu am orfodi Bobby Bazalgette i dynnu'r paneli solar i lawr. Dyw'r ysgubor ddim yn rhestredig.

Ond mae'r awdurdod yn dweud bod y paneli yn "niweidiol i osodiad adeilad rhestredig.".

Cyngor anghywir

Pan brynodd Mr Bazalgette a'i bartner y tŷ yn 1998 mi ddywedodd Cyngor Sir Gâr nad oedd yr adeilad yn rhestredig ac nad oedd yna unrhyw fater cadwriaethol.

Image caption Bobby Bazalgette

Ond yn fuan ar ôl iddyn nhw symud i fewn mi ddywedodd y cyngor fod y tŷ yn rhestredig. Mi ddywedodd y cyngor hefyd fod y cyn-berchennog wedi gwneud newidiadau sylweddol i'r adeilad a bod yna rheidrwydd ar Mr Bazalgette i adfer y tŷ i'r hyn oedd o'n wreiddiol.

Mi wariodd o £70,000 yn ailadeiladu blaen y tŷ yn 2006.

Wedi brwydr gyfreithiol mi gyfaddefodd y cyngor esgeulustod am ei gynghori yn anghywir. Mi dalon nhw £55,000 o iawndal a £10,000 o gostau cyfreithiol iddo.

Mi aeth Mr Bazalgette ati hefyd i ail godi'r ysgubor oedd tu ôl y tŷ. Doedd hwn ddim yn rhestredig ac mi oedd wedi mynd â'i ben iddo. Fe roddodd do tun ar y to ac yn 2011 mi osododd baneli solar hefyd ar y to.

"Barn un person"

Doedd o ddim yn meddwl fod angen caniatâd ar gyfer y paneli am nad oedd yr ysgubor yn adeilad rhestredig.

Ond mi anfonodd y cyngor nodyn gorfodaeth at Mr Bazalgette yn dweud wrtho i dynnu'r paneli i lawr neu wynebu erlyniad.

Mae ei apêl yn erbyn y nodyn wedi cael ei wrthod.

Mae'n dweud ei fod yn defnyddio'r paneli i gynhyrchu dŵr poeth a thrydan a bod y paneli ond i'w gweld o'r clôs cefn.

"'Dw i wedi'n ysgwyd gyda'r penderfyniad ac yn teimlo bod hyn ddim yn iawn. 'Dw i'n teimlo nad ydyn nhw yn deall pwysigrwydd a'r cyfraniad maen nhw (y paneli solar) yn gwneud."

Image caption Mi oedd yn rhaid i Mr Bazalgette dalu £70,000 i adfer y tŷ

"Mae'r byd angen mwy o ynni adnewyddol a dyw hi ddim yn gyfiawn gorfodi fi i gymryd cam yn ôl am mai barn un person yw bod to tun gyda phaneli solar yn difetha'r tŷ."

Gormod o bwysau

Mae Mark Baker, hanesydd pensaernïol yn dweud bod yr achos yma yn codi pryderon ehangach.

"Dw i'n meddwl bod cyfreithiau cynllunio a chanllawiau yn agored i gael eu dehongli ac mi allwch chi weld hynny gyda'r ffordd mae'r cynghorau yn delio gyda'r mater. Mae CADW, ers dod yn rhan o Lywodraeth Cymru wedi colli ei ddannedd."

"Mae bob dim yn cael ei basio i awdurdodau lleol sydd methu ymdopi gyda'r pwysau ychwanegol o edrych ar ôl adeiladau hanesyddol ac mae camgymeriadau yn digwydd. Dw i'n meddwl bod yr achos yng Nghaerfyrddin yn enghraifft o hyn."

Yn ôl Julian Edwards, rheolwr cynllunio Cyngor Sir Caerfyrddin roedd y paneli solar yn "niweidiol i leoliad yr adeilad hanesyddol" ym Mrechfa.

"Dyw'r awdurdod cynllunio lleol ddim yn targedu perchnogion adeiladau hanesyddol, ond fe fyddwn ni'n ymchwilio pan fydd rheolau cynllunio yn cael eu torri."

Dywedodd Ken Skates, Dirprwy Weinidog Llywodraeth Cymru, "Rydym wedi cyhoeddi cyngor ynglŷn â systemau chynhyrchu trydan mewn adeiladau hanesyddol.

"Bydd cyngor ychwanegol yn rhan o'r Mesur Amgylchedd Hanesyddol sydd yn ceisio sicrhau rheolaeth gyson a gofalus o newidiadau i adeiladau rhestredig yng Nghymru.

"Fodd bynnag, fe fyddai yn amhriodol i ni wneud sylw ynglŷn â'r achos penodol yma."