Amgueddfeydd mewn 'cylch o ddirywio'

Amgueddfa Image copyright Thinkstock
Image caption Mae 120 o amgueddfeydd yng Nghymru gyda dros draean ohonyn nhw'n cael eu rheoli gan gynghorau

Mae amgueddfeydd lleol yng Nghymru mewn "cylch o ddirywio" ac fe fyddan nhw'n troi i mewn i amgueddfeydd "sombi" os nad oes newid sylfaenol yn y ffordd y maen nhw'n cael eu rheoli, yn ôl casgliadau adolygiad annibynnol.

Mae'r adolygiad yn amcangyfrif mai dim ond chwarter yr amgueddfeydd hyn sydd yn gynaliadwy gyda "diffygion systematig ar raddfa fawr".

Mae 120 o amgueddfeydd yng Nghymru gyda dros draean ohonyn nhw'n cael eu rheoli gan gynghorau.

Fe wnaeth yr adolygiad 10 argymhelliad, yn cynnwys sefydlu tri chorff rhanbarthol a chyngor amgueddfeydd cenedlaethol i wella rheolaeth.

Arbenigwyr

Fe gafodd y panel o arbenigwyr ei gomisiynu ar gyfer yr adolygiad gan y dirprwy weinidog dros ddiwylliant yr hydref diwethaf.

Cafodd y panel ei gadeirio gan Dr Haydn Edwards, is-lywydd Amgueddfa Cymru, ac roedd yn cynnwys arbenigwr ar dreftadaeth, arbenigwr ar amgueddfeydd a chynrychiolydd o lywodraeth leol.

Mae amgueddfeydd lleol yn denu dwy filiwn o ymwelwyr y flwyddyn, sydd yn gynnydd o 24% ers 2004.

Mae hanner yr amgueddfeydd yn derbyn nawdd gan gynghorau lleol.

Ond daeth adroddiad y panel i'r casgliad fod llawer o amgueddfeydd mewn trafferthion gyda sialensiau sylweddol oedd angen eu datrys.

Daeth yr adolygiad i'r casgliad bod:

  • Angen gwneud newidiadau i bob agwedd bron iawn o weithgareddau amgueddfeydd os ydynt am lewyrchu yn y dyfodol;
  • Enghreifftiau da o ddatblygiadau ymysg amgueddfeydd yn eithriadau, gyda dirywiad yn thema amlwg ymysg llawer;
  • "Gormod" o amgueddfeydd yn siomedig, gyda methiannau'n cynnwys safonau arddangos elfennol a gor-syml, gyda rhai oedd heb gael eu newid ers pum mlynedd;
  • Mewn cyfnod o doriadau i gyllid cynghorau, roedd y panel yn pryderu y gallai nawdd i amgueddfeydd gael ei gwtogi i'r un lefel a'r 1950au;
  • Roedd y panel yn awgrymu adolygu codi arian mynediad gyda "diffyg cysondeb" yn ddryslyd i'r cyhoedd, gyda thraean o amgueddfeydd awdurdodau lleol yn codi tâl mynediad tra roedd mynediad i safleoedd Amgueddfa Cymru am ddim.

Caledi ariannol

Ychwanegodd yr adroddiad: "Mewn llawer o achosion, mae'r cyfoeth o gasgliadau sy'n ymwneud â Chymru a'r byd, a gasglwyd yn enw pobl Cymru, mewn perygl."

Apeliodd Dr Haydn Edwards ar gynghorau i edrych tu hwnt i ymatebion cyffredinol wrth iddyn nhw wynebu caledi ariannol.

"Mewn oes lle mae amgueddfeydd newydd yn cael eu hagor ledled y byd, rydym ni yng Nghymru yn gweld gostyngiadau mewn cyllidebau.

"Bydd hyn yn arwain yn y pen draw at oriau agor byrrach, casgliadau nad ydynt yn cael eu datblygu, taliadau yn cael eu cyflwyno ar gyfer rhai gwasanaethau, lleihad mewn niferoedd staff, arddangosfeydd yn cael eu cwtogi a llawer o arwyddion eraill o wasanaethau sydd dan bwysau a fydd yn arwain yn anochel at gau amgueddfeydd."

Dywedodd Ffederasiwn Amgueddfeydd ac Orielau Cymru ei fod yn falch fod yr adroddiad yn edrych ar newidiadau radical ac roedd yn "gobeithio y bydd yr argymhellion hyn yn cyfrannu at y sector yn dod yn fwy gwydn yn y dyfodol."

Dywedodd David Anderson, cyfarwyddwr cyffredinol Amgueddfa Cymru, fod yn rhaid i bob amgueddfa addasu er mwyn bod yn fwy gwydn mewn cyfnodau o galedi ariannol, gan ychwanegu: "Mae gennym ni lawer i'w ddysgu oddi wrth ein gilydd."