Cwmniau wedi methu: Dyled o £11m i'r Cynulliad

Griffin Place Communications
Image caption Fe aeth cwmni Griffin Place Communications, yng Nghwmbrân, i'r wal ym mis Gorffennaf

Mae Llywodraeth Cymru yn ceisio adennill tua £11m mewn grantiau gan 54 o gwmniau, mae BBC Cymru wedi dysgu.

Aeth 35 o'r cwmniau i'r wal, mae 14 yn nwylo gweinyddwyr ac fe wnaeth pump fethu a chyrraedd targedau gwaith.

Mae disgwyl i'r Ceidwadwyr alw am adolygiad o'r ffordd y mae cwmniau sy'n gwneud cais am grant yn cael eu hasesu, yn ddiweddarach.

Dywedodd Llywodraeth Cymru bod y "rhan helaeth" o fusnesau sy'n cael cefnogaeth yn "llwyddiannus wrth greu swyddi".

Yn dilyn methiant diweddar cwmniau fel Guardian Wealth Management a Griffin Place Communications, gafodd gefnogaeth y llywodraeth, dywedodd y prif weinidog Carwyn Jones bod achosion o'r fath yn "brin iawn".

Ers mis Mai 2011, mae 1,087 o gwmniau wedi derbyn grantiau er mwyn creu nifer benodol o swyddi o fewn tair neu bum mlynedd.

Mae'n rhy gynnar i wybod os yw'r rhan fwyaf o gwmniau wedi cyrraedd eu targedau.

Benthyciadau yn lle grantiau

Mae cyn gynghorwr i'r llywodraeth, Gerry Holtham, wedi dweud y dylai llai o grantiau gael eu rhoi, a bod angen rhoi mwy o fenthyciadau.

"Mantais benthyciadau yn lle grantiau yw y gallwch chi gael gwared ar rai o'r ceisiadau o safon is," meddai.

"Mae busnesau sy'n gwneud ceisiadau am fenthyciadau yn fwy tebygol o fod yn gynaliadwy."

Dywedodd nad oedd rheswm i feddwl bod y gyfradd o fusnesau sydd wedi methu yn uwch na'r disgwyl.

"Fe ystyrir bod y grant yn llwyddiant os na fydd y cwmni'n mynd i'r wal ac yn darparu nifer penodol o swyddi am dair i bum mlynedd.

"Os bydd cwmni'n bodloni'r meini prawf ac yn gadael ar ôl tair neu bum mlynedd, gallai'r gost fesul swydd i Lywodraeth Cymru fod yn uchel iawn ond ni fyddai hynny'n fethiant," meddai.

Image caption Mae Gerry Holtham yn dweud fod rhoi benthyciadau i gwmniau yn lle grantiau yn rhoi mwy o werth am arian i'r cyhoedd

Mae'r Ffederasiwn Busnesau Bach wedi beirniadu'r polisi grantiau yn y gorffennol, gan ddweud fod gweinidogion yn ceisio "prynu swyddi tymor byr".

Ond yn ôl Leon Gooberman o Brifysgol Caerdydd, mae gan lywodraeth Cymru "gyfradd methiant isel".

"Dyma beth yw realiti rhoi grantiau i gwmnïau," meddai.

"Y gobaith yw fod manteision y rhai sy'n llwyddo, yn gorbwyso anfanteision y methiannau."

'Risg cymedrol'

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru ei bod yn orfodol iddynt "gymryd risg cymedrol i fodloni eu hamcanion economaidd a chreu swyddi".

"Ers Mai 2011 mae'r nifer o fusnesau yr ydym yn ceisio adennill arian ganddynt yn cynrychioli dim ond 1.3% o'r holl gynigion gafodd eu gwneud. Mae hyn yn llawer is na'r gyfradd genedlaethol am fethiant busnesau.

"Y llynedd, fe grëwyd a diogelwyd mwy na 38,000 o swyddi gan Lywodraeth Cymru.

"Mae hynny'n gynnydd o tua 1,000 ers ffigyrau 2013-14 ,a dyma'r perfformiad gorau ers 10 mlynedd."