Saith Diwrnod

Catrin Beard

Catrin Beard sy'n trafod y pynciau sydd wedi denu ei sylw yn ei hadolygiad wythnosol o'r wasg Gymraeg a'r blogiau ar raglen y Post Cyntaf BBC Radio Cymru:

Mae Wynnborn Mansion wedi'i werthu. Falle nad yw'r enw yna'n golygu llawer i chi, ond beth am Blas Glynllifon?

Stori flaen y Cymro yw'r enw newydd ar y plas hanesyddol fu'n gartref i goleg amaethyddol ac i Eisteddfod yr Urdd, ond sydd bellach dan ofal MBi Hotel Management.

Yn ôl y Cymro mae gwleidyddion lleol wedi gwylltio, ond codi aeliau heb ryfeddu gormod mae trigolion lleol, sydd wedi hen arfer byw efo symbolaeth y wal fawr a gafodd ei chodi gan deulu'r Arglwydd Niwbwrch er mwyn cadw'r werin bobl allan.

Ond gyda deiseb ar-lein yn cael ei rhannu'n helaeth ar draws y cyfryngau cymdeithasol yn galw am newid yr enw'n ôl, mae'n amlwg fod llawer o bobl yn anfodlon iawn, ac mae'n arwyddocaol fod hyn yn digwydd lai nag wythnos ar ôl i'r pwyllgor cymunedau, cydraddoldeb a llywodraeth leol alw am gyflwyno deddf er mwyn gwarchod enwau lleoedd hanesyddol Cymru.

Image copyright Iwan Williams
Image caption Sut mae gwarchod enwau hanesyddol fel Plas Glynllifon?

Yn ôl Dylan Iorwerth yn Golwg, mae'n weddol amlwg fod angen cyfraith, nid i ymyrryd yn hawliau'r unigolyn, ond i gynnal hawliau cymunedau a diwylliant.

Ond sut mae gwneud hyn?

Un awgrym syml fyddai gwarchod pob enw sydd dros gant oed - pe bai rhywun eisiau newid enw o'r fath, nhw fyddai'n gorfod gwneud cais i newid a phrofi nad yw'r enw o bwys.

Mi fyddai hynny'n golygu bod enwau Saesneg hanesyddol wedi eu gwarchod hefyd ac mae hynny'n ddigon teg yn ôl Dylan, gan eu bod yn aml yn cynrychioli agweddau cyfnod neu yn ffordd o fesur newid mewn cymdogaeth.

Nid casgliad o lythrennau ydi'r enwau hyn, ond rhan o'n hanes ni.

Tryweryn

Enw arall sy'n amlwg yr wythnos hon ac sy'n llawn symboliaeth i'r Cymry yw Tryweryn, gyda nodi hanner canmlwyddiant boddi'r cwm i gyflenwi dŵr i ddinas Lerpwl, a arweiniodd at brotestio tanbaid gyda ralïau a gorymdeithiau, a hyd yn oed bomio'r argae.

Cymru Fyw fu'n holi Ned Thomas, awdur y gyfrol The Welsh Extremist yn y 1970au, beth yw eithafiaeth erbyn hyn.

Wrth ystyried a yw "eithafwyr" a "therfysgwyr" yr un peth, dywed fod terfysgwyr yn gwneud pethau drwg ac mae'n ddigon hawdd eu hadnabod, ond mae eithafiaeth yn gallu bodoli yn y pen, ac wedyn sut fedrwn ni fod yn sicr pwy sydd yn eithafwr?

Mae'r geiriau 'ma i gyd yn newid gydag amser ac yn dibynnu ar lle byddwn ni'n sefyll.

Mae'n wir am 'radicaliaeth' ac 'eithafwr' a hyd yn oed am 'y tir canol'.

'Does fawr o ystyr iddyn nhw felly, ac mae Ned Thomas yn holi oni fyddai'n well ein bod yn trafod gyda'r bobl sydd ddim yn cytuno â ni, pwy bynnag ydyn nhw, a gweld beth yn union maen nhw eisiau, yn hytrach na'u galw'n eithafwyr?

Image caption Llyn Celyn

Prisiau eithafol

Eithafol yw un gair sy'n cael ei ddefnyddio i ddisgrifio prisiau tocynnau chwaraeon.

Dyw Phil Stead ddim wedi bod i un gêm Cwpan Rygbi'r Byd eleni oherwydd y gost, ac mae'n holi yn Golwg pryd aeth chwaraeon mor ddrud?

Cafodd gynnig tocyn ar gyfer gêm Cymru yn erbyn De Affrica ddydd Sadwrn.

Face value medden nhw - £200. Gyda phris y trên a chostau lluniaeth, fyddai dim llawer o newid iddo o £400.

Mae'n licio rygbi gymaint â'r dyn nesaf, ond fel y dywed - c'mon, mae hwnna'n wirion.

Mae Cymru allan o Gwpan y Byd ond os oeddech chi eisiau tocyn i wylio pob gêm yn cynnwys y Ffeinal, byddech chi wedi gorfod talu cymaint â £2,380 am docyn i bob gêm. Fedra i ddim anghytuno â Phil - mae'r byd wedi mynd yn wallgof.