Fe ddylai comisiynwyr fod yn 'atebol i'r Cynulliad'

Keith Towler
Image caption Fe ildiodd Keith Towler yr awenau fel Comisiynydd Plant Cymru eleni

Mae cyn-Gomisiynydd Plant Cymru wedi dweud na ddylai Llywodraeth Cymru fod yn gyfrifol am benodi comisiynwyr yn y dyfodol.

Daw sylwadau Keith Towler wedi i gyn-gynghorydd Llafur ac ymgynghorydd arbennig i'r llywodraeth, Sophie Howe, gael ei phenodi fel Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol.

Fe gafodd Ms Howe, fel comisiynwyr eraill, ei phenodi gan y Prif Weinidog am dymor o saith mlynedd yn dilyn argymhelliad gan banel trawsbleidiol.

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod cwestiynau ar ddidueddrwydd yn y broses gyfweld ond does dim rhaid i'r diddordebau yma gael eu datgelu'n gyhoeddus.

Dywedodd Mr Towler wrth raglen Sunday Politics Wales y byddai'n well i annibyniaeth y sefydliad pe byddai'n cael ei reoli gan y Cynulliad.

Fe gododd rhai o aelodau'r gwrthbleidiau yn y Cynulliad gwestiynau am berthynas agos Ms Howe â'r blaid Lafur yn dilyn ei phenodi i'r swydd £95,000 y flwyddyn.

Mae gan Gymru Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol, Comisiynydd Plant, Comisiynydd Pobl Hŷn a Chomisiynydd y Gymraeg.

Fe ildiodd Keith Towler yr awenau eleni wedi saith mlynedd yn y swydd.

Atebolrwydd

"Dw i wastad wedi bod o'r farn y dylai atebolrwydd a phenodiad y Comisiynydd Plant, ond hefyd comisiynwyr eraill, gael ei wneud gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru a dim gan Lywodraeth Cymru," meddai.

"Ni wnaeth Llywodraeth Cymru ymyrryd yn y gwaith y roeddwn eisiau wneud. Wnaethon nhw chwaith ddim trio fy nylanwadu i wneud pethau nad oeddwn yn teimlo a fyddai o fudd i blant.

"Er hynny, rwy'n credu bod yr atebolrwydd a'r drefn o benodi yn codi cwestiynau dros atebolrwydd i'r bobol drwy ein Cynulliad Cenedlaethol."

Gofynnwyd i Mr Towler os oedd ganddo bryderon ynghylch comisiynwyr a chysylltiadau gwleidyddol.

Dywedodd: "Dw i ddim yn meddwl y dylai unrhyw un sydd wedi bod yn Aelod Cynulliad neu yn Aelod Seneddol fod yn gomisiynydd. Rwy'n credu os ydych yn gwneud cais i fod yn gomisiynydd a'ch bod yn aelod o blaid wleidyddol y dylech chi roi'r gorau i'ch aelodaeth os ydych yn cael eich penodi yn gomisiynydd.

"Fe ddylai fod yn hollol glir na yw eich cysylltiad gwleidyddol bellach yn bodoli."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Tra nad yw'n orfodol, mae yna adran ar y ffurflen gais lle y gall ymgeiswyr ddatgan unrhyw ddiddordeb neu gysylltiad gwleidyddol. Does dim rhaid i'r diddordebau yma gael eu datgelu'n gyhoeddus.

"Pan mae diddordeb maen nhw'n cael eu codi yn ystod y cyfweliad ac mae cwestiynau ar ddidueddrwydd. Does yna ddim gofyn i unigolion i roi'r gorau i aelodaeth o unrhyw blaid wleidyddol."

Bydd modd gweld cyfweliad Keith Towler ar raglen Sunday Politics Wales ar BBC One Wales ddydd Sul 8 Tachwedd am 12:20.