Gosod plac i anrhydeddu arwr rhyfel o Gaerdydd

Yr Uwch-gapten Frederick Barter
Image caption Fe gafodd yr Uwch-gapten Frederick Barter ei eni yn ardal Cathays y brifddinas

Bydd y person cyntaf o Gaerdydd i dderbyn Croes Victoria yn cael ei anrhydeddu â phlac mewn mynwent yn y ddinas ddydd Mawrth.

Fe dderbyniodd yr Uwch-gapten Frederick Barter yr anrhydedd filwrol uchaf am ymladd yn ystod Brwydr Festubert ar 16 Mai 1915.

Bydd y plac yn cael ei ddadorchuddio yn ystod gwasanaeth coffa ym Mynwent Cathays pan gaiff torchau eu gosod ar Groes yr Aberth.

Mae ei Groes Victoria yn parhau i gael ei arddangos yn Amgueddfa'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yng Nghastell Caernarfon.

Cafodd yr Uwch-gapten Barter ei wrthod gan y fyddin i ddechrau am ei fod yn cael ei weld yn rhy fychan i ymladd, ond aeth ymlaen i gael ei arwisgo ym Mhalas Buckingham a derbyn y Groes Filwrol.

Ym Mrwydr Festubert yng ngogledd Ffrainc, aeth y Ffiwsilwr Brenhinol Cymreig ati i gasglu grŵp o wyth o wirfoddolwyr at ei gilydd ac ymosod ar safleoedd yr Almaenwyr gyda bomiau a grenadau llaw.

Yn ystod yr ymosodiad cafodd 3 o swyddogion yr Almaen, 102 o ddynion a 500 llath o dir eu cipio.

Arwisgo

Cafodd yr Uwch-gapten Barter ei arwisgo ym Mhalas Buckingham gan Frenin Siôr V ar 12 Gorffennaf 1915.

Aeth ymlaen i ennill y Groes Filwrol ym 1918 gan ymddeol o rengoedd y capteiniaid ym 1922 cyn gwasanaethu fel Uwch-gapten yn y Cartreflu yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Bu farw yn Bournemouth yn ei 60au cynnar.

Dywedodd y Cynghorydd Bob Derbyshire: "Pan ddychwelodd Capten Barter cafodd groeso tywysogaidd ac yn fuan wedi hynny dyfarnwyd Croes Fictoria iddo, ond hyd yma nid yw ei ddewrder wedi'i nodi'n swyddogol yn ei dref enedigol.

"Rwy'n falch ar ôl 100 mlynedd ein bod wedi gallu unioni'r cam hwnnw."