Sbwriel: Galw am gynllun ad-dalu i hybu ailgylchu

Poteli Corona
Image caption Roedd cwmni Corona yn arfer cynnig 10c am boteli oedd yn cael eu dychwelyd

A fyddai rhoi ad-daliad o 10 ceiniog i gwsmeriaid am ddychwelyd potel neu gan gwag yn help i fynd i'r afael â phroblemau sbwriel?

Mae mudiadau amgylcheddol fel Cyfeillion y Ddaear Cymru yn credu y gallai weithio, ac maen nhw'n galw ar Lywodraeth Cymru i ystyried y posibilrwydd.

Yn gynharach eleni, dywedodd adroddiad ar ran Llywodraeth yr Alban nad oedd rheswm pam na ellid cyflwyno "cynllun ad-dalu blaendal" yno.

Ond nid pawb sydd o blaid y cynllun - mae gwrthwynebwyr yn dweud na fyddai'n gweithio ym Mhrydain, ac y byddai cwsmeriaid yn y pendraw yn talu mwy amdano.

Problem sbwriel

Mae taflu sbwriel yn dal yn broblem mewn rhai ardaloedd, fel ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae criw o wirfoddolwyr o bentref Llangatwg sy'n poeni fod y sbwriel yn anharddu'r ardal yn casglu'r sbwriel i fagiau plastig mawr.

Yn ôl un o'r gwirfoddolwyr, Robert Carlton, poteli a chaniau diodydd yw 70% o'r sbwriel y maen nhw'n ei gasglu.

Mae e eisiau i Lywodraeth Cymru ystyried codi tal o 10c am bob potel neu gan diod sy'n cael ei brynu. Byddai'r arian yn cael ei ad-dalu pan fyddai'r deunyddiau yn cael eu hailgylchu.

Yn ôl Gareth Clubb o Gyfeillion y Ddaear Cymru, mewn gwledydd eraill mae peiriannau sy'n rhoi arian am ddeunydd ailgylchu yn cael eu gosod mewn mannau cyfleus.

"Mae hyn yn gyffredin mewn gwledydd eraill," meddai.

"Maen nhw mewn archfarchnadoedd, gorsafoedd petrol - mae'n gyfleus iawn ar gyfer dychwelyd poteli a chaniau."


Atsain o'r gorffennol

Dyw'r syniad sy'n cael ei gynnig ddim yn hollol newydd. Bydd rhai yn cofio cael arian yn ôl am ddychwelyd poteli yn y gorffennol.

Roedd cwmni diodydd Corona yn y Porth, Rhondda, a chwmni Lowes yng Nghaerdydd yn arfer defnyddio system debyg.

Yn yr Alban, mae cwmni Irn Bru hefyd wedi bod yn gweithredu cynllun tebyg.

Ond ym mis Awst 2015, cyhoeddodd y cwmni y byddai'r cynllun yn dod i ben gan fod cymaint o bobl yn dewis defnyddio gwasanaeth ail-gylchu o'r cartref yn hytrach na'u dychwelyd yn uniongyrchol.


Cynllun anymarferol?

Nid pawb sy'n meddwl mai dyma'r ffordd orau i fynd i'r afael a phroblem sbwriel. Mae Jane Bickerstaffe o INCPEN, y cyngor sy'n ymchwilio i'r diwydiant pecynnu a'i effaith ar yr amgylchedd, yn cwestiynu ymarferoldeb y cynllun.

Mae hi'n dadlau fod pobl Cymru'n ailgylchu mwy a mwy o wastraff, a bod gofyn iddyn nhw ddychwelyd peth o'u hailgylchu i'r siopau yn ddibwys.

"A fyddai unigolyn yn cerdded heibio i fin ailgylchu er mwyn dychwelyd deunydd i'r siop?", meddai

Wrth ymateb i'r galwadau am gyflwyno system newydd, dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym ar hyn o bryd yn gweithio gyda'n cymheiriaid yn Llywodraeth yr Alban, sy'n cynnal astudiaeth i ymchwilio i ymarferoldeb cyflwyno system fel hon, er mwyn gweld a fyddai cynllun o'r fath yn briodol ar gyfer Gymru".