Argyfwng mamolaeth: Cau unedau 16 gwaith

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Owain Clarke aeth i Ysbyty Maelor Wrecsam i weld y gwasanaethau mamolaeth yno

Mae unedau mamolaeth yng ngogledd Cymru wedi gorfod cau ar fyr rybudd 16 o weithiau yn ystod y flwyddyn ddiwethaf oherwydd argyfyngau.

Pan mae'r sefyllfa wedi codi, nid yw cleifion newydd yn cael eu derbyn ac mae merched beichiog wedi gorfod cael eu trosglwyddo ar fyr rhybudd i uned arall.

Yn ôl penaethiaid, mae prinder meddygon yn golygu bod bydwragedd dan bwysau mawr ar draws yr ardal.

Bydd y bwrdd iechyd yn penderfynu ar gynllun dadleuol i newid gwasanaethau mamolaeth ym mis Rhagfyr.

'Argyfwng'

Mae BBC Cymru yn deall bod tair uned Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr - Ysbyty Gwynedd ym Mangor, Ysbyty Glan Clwyd ym Modelwyddan ac Ysbyty Maelor yn Wrecsam - wedi gorfod cau sawl tro "o achos argyfwng" a gorfod gwrthod cleifion newydd.

Ar hyn o bryd mae meddygon a bydwragedd yn gweithio 24 awr y dydd i ddarparu gwasanaeth mamolaeth ac mae lefelau staffio yn cael eu hadolygu bob pedair awr.

Os yw penaethiaid yn penderfynu nad yw uned yn ddiogel, oherwydd salwch staff neu bod mamau angen gofal arbenigol, yna maen nhw'n dweud bod rhaid cau'r uned.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Pennaeth bydwragedd gogledd Cymru, Fiona Giraud

Yn ôl Pennaeth Bydwragedd Betsi Cadwaldr, Fiona Giraud, roedd rhaid cau unedau 16 o weithiau y flwyddyn ddiwethaf, a'r prif reswm oedd bod nifer y mamau yn dod i mewn yn fwy na'r lefel y gellid delio gyda nhw.

"Y cyntaf maen nhw [y cleifion] yn cael gwybod bod yr uned 'di cau ydi pan maen nhw'n ffonio," meddai.

"Bryd hynny does 'na ddim amser i'r ferch ail-gysidro pryd a lle mae hi'n gorfod mynd ..."

Ychwanegodd bod cau ar fyr rybudd yn creu mwy o risg i ferched beichiog na os yw'r rheolwyr wedi cynllunio i gau uned.

Swyddi gwag unedau mamolaeth

  • Prydain: Mae tua 30% o swyddi meddygon yn wag;
  • Gogledd Cymru: Hyd at 50-60% yn wag er sawl ymgais recriwtio.

Gwasanaeth ansefydlog?

Mae'r bwrdd iechyd wedi dadlau ers tro nad oes digon o staff i gynnig gwasanaeth mamolaeth llawn yn y tri ysbyty.

Hefyd maen nhw wedi dweud bod y gwasanaeth yn ansefydlog oherwydd problemau gyda meddygon locwm o asiantaethau.

Yn ôl pennaeth gwasanaethau merched y bwrdd, Dr Glyn Roberts, pan fethodd un meddyg asiantaeth â dod i'r gwaith roedd rhaid i ymgynghorydd lenwi'r bwlch.

Roedd rhaid i'r ymgynghorydd weithio dros nos, gan olygu nad oedd ar gael i weld cleifion y diwrnod canlynol.

Image caption Roedd gwrthwynebiad mawr i'r cynllun i israddio gwasanaethau mamolaeth Ysbyty Glan Clwyd

Ddechrau Rhagfyr fe fydd y bwrdd iechyd yn penderfynu a ydyn nhw am ad-drefnu gwasanaethau mamolaeth gogledd Cymru.

Mae'r bwrdd yn ffafrio tynnu gwasanaethau o Ysbyty Glan Clwyd - fyddai'n golygu mai dim ond merched risg isel fyddai'n mynd yno, a merched â chymlethdodau yn mynd i Fangor neu Wrecsam.

Fe wnaeth y syniad ddenu ymateb chwyrn gan y cyhoedd ac mae arbenigwyr wedi dweud y gallai teithio ymhellach arwain at fwy o beryglon.

'Staffio yn broblem'

Mae Dr Phil Banfield yn Gadeirydd Cyngor Cymreig y Gymdeithas Feddygol ac yn ymgynghorydd yn Ysbyty Glan Clwyd.

Dywedodd fod problemau merched beichiog yn digwydd yn gyflym a bod angen eu trin yn syth.

"Mae'n siwr bod rheswm da pam bod ysbytai cyffredinol wedi eu sefydlu lle maen nhw ac maen nhw wedi gwasanaethu'r cyhoedd yn dda iawn," meddai.

"Pe bai staffio ddim yn broblem, dwi'n meddwl y buaswn ni'n gweld y patrwm yn parhau. Ond oherwydd bod staffio yn broblem mae angen edrych ar ffyrdd eraill o gynnig y gofal - ond dyw hynny ddim yn golygu israddio."

Image caption Dr Glyn Roberts yw Pennaeth Gwasanaethau Merched y bwrdd iechyd

Dywedodd Dr Glyn Roberts ei fod yn chwilio am fodelau staffio gwahanol.

"Mae 'na ardaloedd, yn sicr yn Lloegr, sydd yn penodi pobl sydd wedi cymhwyso fel ymgynghorwyr i weithio yn yr haen ganol. 'Dan ni'n ysytyried rwan ai dyma ydi'r cam i ni."

Mae disgwyl i Goleg Brenhinol yr Obstetryddion a'r Gynaecolegwyr gyhoeddi adroddiad wedi adolygiad o'r gwasanaethau dros y misoedd diwethaf.

Modelau newydd

Mae BBC Cymru yn deall bod y gwaith yn cynnwys ystyried modelau newydd i gynnig gofal mamolaeth, gan gynnwys defnyddio ymgynghorwyr i wneud y gwaith.

Yn ôl Dr Banfield, mae hynny'n fodel sydd wedi ei ddefnyddio yn sawl rhan o'r GIG ac yn un bod modd ei ddefnyddio "yn eithaf hawdd" yn Ysbyty Glan Clwyd.

Bydd y bwrdd iechyd yn penderfynu ar ddyfodol gwasnaethau mamolaeth ar 8 Rhagfyr.

Straeon perthnasol