M4 v A470

Image caption "Alla'i ddim credu'r ffordd 'ma!"

"'Dyn ni 'di cyrraedd 'to?" Dyna gwestiwn sy'n cael ei ofyn yn aml gan deithwyr mewn ceir wrth deithio rhwng y de a'r gogledd ar yr A470. Mae'n gallu teimlo fel siwrne ddi-ddiwedd, ond fyddai'r sefyllfa yn gwella petai yna arian ar gael i'w gwella?

Mae cyllid o £1 biliwn wedi ei glustnodi hyd yn hyn ar gyfer gwella'r M4 ger Casnewydd. Mae Cymru Fyw wedi bod yn holi arbenigwr i geisio darganfod pa mor bell y byddai hi'n bosib gwella'r A470 i'r gogledd (neu i'r de) gyda'r un swm o arian.

Keith Jones yw Cyfarwyddwr Rhanbarthol Cymru, Sefydliad y Peirianwyr Sifil (ICE), ac mae'n gyfarwydd gyda chostau a phrosesau gwleidyddol sydd ynghlwm â phrosiect mawr fel hyn.

line break

Mae adeiladu ffordd newydd yn swnio'n waith drud...

Byddai'r gost o greu ffordd ddeuol ar hyd yr A470 yn cymharu gyda'r gwaith sydd yn digwydd i greu ffordd tebyg ar hyd yr A465, Ffordd Blaenau'r Cymoedd ar hyn o bryd. Cost fesul kilometr y cynllun ar gyfartaledd yw £24 miliwn y kilometr.

Y ffrodd las i'r gogledd
Image caption Dyma lle fydd £1 biliwn yn cyrraedd

Felly, os byddwch chi'n mynd o ddiwedd y darn sydd yn ddeuol yn barod o Ferthyr Tudful, byddech chi'n medru teithio tua 42km i gyfeiriad y gogledd, neu i ardal Felinfach, sydd tua 5km i'r gogledd o Aberhonddu.

Os y dewch chi o Landudno yn y gogledd, bydd 42km yn mynd â chi i 'Bont Rufeinig', ger Dolwyddelan. Mae'n bosib hefyd i chi ddilyn ffordd B fwy uniongyrchol a chyrraedd Carrog, cymuned fechan i'r de o Benmachno.

Ac yn dod lawr o'r gogledd
Image caption Ac yn dod lawr o'r gogledd

Faint fyddai'n costio i greu ffordd ddeuol ar hyd yr holl A470?

Yn ôl y ffigurau yma, tua £5.88 biliwn. Mae'n bwysig fan hyn i ddechrau ystyried gwleidyddiaeth y sefyllfa. Mae Llywodraeth Lloegr wedi rhoi caniatâd arbennig i'r Cynulliad fenthyg yr arian yn uniongyrchol i ail-strwythuro'r M4 ac am y gwaith hwn yn unig. Felly gall Llywodraeth Cymru ddim defnyddio'r arian hwnnw ar gyfer unrhyw bwrpas arall.

Petai'r Cynulliad yn cael rhagor o bwerau ariannol yn y dyfodol yna mi fyddai'n bosib iddyn nhw allu benthyca symiau digonol i ariannu cynlluniau fel hyn.

Mae'r cynllun i adeiladu ffordd ddeuol ar hyd Ffordd Blaenau'r Cymoedd yn costio £800 miliwn, sydd yn swm tebyg i'r gost o ail-gyfeirio'r M4, a sy'n profi fod Llywodraeth Cymru yn medru ymroi i brosiectau mawr sy'n gallu gwella'r system drafnidiaeth.

line break

Am y tro felly, ymlwybro tu ôl i'r lorïau a'r carafanau ydy'r unig ddewis i'r rhan fwyaf ohonon ni am rai blynyddoedd i ddod.