Cyhoeddi adroddiad camweinyddu cyfiawnder

Phillip Saunders Image copyright PA
Image caption Dyw llofrudd y gwerthwr papurau newydd, Phillip Saunders, ddim wedi cael ei ddal.

Mae adroddiad gan yr heddlu wedi dod i'r casgliad nad oes digon o dystiolaeth i gyhuddo unrhyw un o gamweinyddu cyfiawnder mewn cysylltiad ag achos llofruddiaeth yng Nghaerdydd 30 mlynedd yn ôl.

Treuliodd tri dyn o Gaerdydd dros ddegawd yn y carchar ar ôl cael eu cyhuddo ar gam o ladd Phillip Saunders ym 1987.

Cafodd ymgyrchoedd Fortitude a Resolute eu sefydlu i edrych o`r newydd ar yr ymchwiliad gwreiddiol.

Yn y casgliadau, dywedodd Heddlu'r De fod eu dull o weithio bellach wedi newid.

'Tystiolaeth ffug'

Edrychodd yr ymgyrchoedd ar gwynion gan Michael O-Brien, un o'r dynion gafodd eu cyhuddo ac a dreuliodd 11 mlynedd yn y carchar. Cafodd e, Darren Hall ac Ellis Sherwood eu rhyddhau ym 1999.

Image caption Treuliodd Michael O'Brien a dau arall dros ddegawd yn y carchar.

Roedd Mr O'Brien yn honni fod aelodau o'r heddlu wedi bygwth a gorfodi tystion allweddol i roi tystiolaeth ffug, a bod tystion wedi dweud celwydd ar lw yn ystod yr achos yn eu herbyn.

Cafodd dros 20,000 o ddogfennau eu hastudio fel rhan o'r ymchwiliad. Cafodd chwech o bobl eu cyfweld a chafodd datganiadau eu casglu gan 90 o dystion.

'Gwrthod cydweithredu'

Mae'r adroddiad sydd wedi ei gyhoeddi gan Heddlu'r De ddydd Iau yn dweud fod tystion - a gafodd eu cyhuddo gan Mr O'Brien o ddweud celwydd ar lw - wedi rhoi tystiolaeth "anghyson" a bod y dystiolaeth honno wedi "ei thynnu'n ôl neu ei newid".

Ond roedd y pum tyst allweddol wedi "gwrthod cydweithredu â'r ymchwiliad", medd yr adroddiad. Roedd yn golygu nad oedd posib i'r heddlu "ddod o hyd i unrhyw dystiolaeth i gefnogi neu wrthbrofi'r honiadau fod plismyn wedi rhoi pwysau ar dystion i roi tystiolaeth ffug".

Nododd yr adroddiad fod heddlu wedi cyflwyno'r casgliadau i Wasanaeth Erlyn y Goron, ddaeth i'r casgliad nad oedd tystiolaeth ddigonol i gyhuddo unrhyw un o ddweud celwydd ar lw, gwyrdroi cwrs cyfiawnder na chamweinyddu o fewn yr heddlu.

Ymchwiliad 'trylwyr'

Mae casgliadau'r adroddiad yn dweud fod "newidiadau sylweddol wedi eu cyflwyno i'r modd y mae'r heddlu'n gweithio yn genedlaethol."

Mae'n dweud i bob agwedd o'r ymchwiliad gael ei archwilio'n drylwyr gyda'r nod o geisio cael cyfiawnder i bawb.

Cafodd ymchwiliad newydd i lofruddiaeth Phillip Saunders ei agor yn 2003, ond ddaeth dim tystiolaeth bellach i'r fei.

Ers i'r adroddiad gael ei gwblhau, mae Dirprwy Brif Gwnstabl Heddlu'r De, Matt Jukes a'r Comisiynydd Heddlu a Throsedd, Alun Michael wedi cwrdd â Mr O'Brien i "drafod yr adroddiad yn fanwl".

Dywedodd y Dirprwy Brif Gwnstabl, Matt Jukes:

"Mae'r adroddiad hwn yn ganlyniad i nifer o flynyddoedd o graffu ar yr achos, a bwriad ei gyhoeddi yw gwneud hynny'n glir i'r cyhoedd. Yn sicr, yn fy nghyfarfod gyda Michael O'Brien, mae e wedi mynegi ei werthfawrogiad o waith trylwyr Heddlu'r De a'r gwelliannau sydd wedi cyflwyno o fewn y llu ers 1987.

"Er nad oedd gofyn i ni gyhoeddi'r adroddiad, roeddem yn cydnabod ei fod yn bwysig i ni gadw at ein hymrywmiad i fod yn dryloyw.

"Mae'r cyhoeddiad terfynol wedi cymryd i ystyriaeth agweddau cyfreithiol yr achos, yn ogystal â sut orau i ddelio a gwybodaeth sensitif.

"Rydym yn ofalus i beidio a thanseilio unrhyw ymchwiliad pellach i lofruddiaeth Phillip Saunders. Ddylai'r drosedd ofnadwy hon ddim a chael ei hanghofio ac rydym wedi cadw mewn cysylltiad agos â theulu'r Saunders. Rydym yn meddwl amdanyn nhw."

Straeon perthnasol