Oes dyfodol i'r lawysgrifen?

biro

Oes perygl i'r grefft o ysgrifennu ddiflannu yn sgil y chwyldro technolegol?

Mae ystadegau yn dangos fod un ymhob pum rhiant yng Nghymru yn ofni bod ysgrifennu eu plant yn is na'r safon ddisgwyliedig, gyda'r ffigyrau gan gwmni beiros Bic hefyd yn dangos fod 40% o rieni ddim 'chwaith yn ymarfer ysgrifennu gyda'u plant adref.

Yn ôl Maldwyn Pryse o Estyn, y corff sy'n arolygu ansawdd a safonau addysg a hyfforddiant yng Nghymru, mae llai o bwyslais bellach ar ysgrifennu clwm.

"Cael llawysgrifen sy'n ddealladwy ydi'r peth pwysig rŵan, ac nid os ydy o'n sgwennu clwm neu beidio," meddai.

Egluro'r hanes i blant

Ydy hyn yn golygu fod yna symudiad graddol tuag at beidio defnyddio llawysgrifen o gwbl, felly? Nid ym marn yr Athro David Crystal, arbenigwr blaenllaw mewn ieithyddiaeth.

Dywedodd y cyn-ddarlithydd, sy'n byw yng Nghaergybi ers rhai blynyddoedd, fod mwy a mwy o dechnoleg yn cael ei ddefnyddio mewn dosbarthiadau, ond mai ysgrifennu â llaw yw'r prif gyfrwng o hyd.

Meddai: "Dwi heb weld dosbarthiadau'n llwyr ddibynnol ar dabledi fel iPads - nid yn y rhai dwi wedi bod yn arsylwi dros y blynyddoedd diwetha' beth bynnag.

Image caption Yr Athro David Crystal

"Mae'n debyg mai gwaith ysgrifenedig yw'r prif ddull o hyd, a phan fydda i'n derbyn darnau o waith ysgrifenedig gan fyfyrwyr, yn amlach na pheidio mae'r llawysgrifen yn well na f'un i!

"Beth sy'n bwysig ydy bod digon o amser yn cael ei roi i feithrin sgiliau llawysgrifen ar lefel cynradd, a dweud wrth ddisgyblion pam ei fod mor bwysig.

"Dwi wastad yn gweld fod egluro hanes ysgrifennu i blant - sut a pham y dechreuodd o - yn eu cael nhw i ymddiddori ynddo fo.

"Mae hyd yn oed y plant ifanc yn gweld y pwynt, er enghraifft pan mae eu batri wedi marw neu pan mae 'na power cut, ac maen nhw dal angen anfon neges. Neu adael nodyn post-it ar yr oergell. Enghreifftiau bywyd go iawn, mewn geiriau eraill."

Technoleg fodern yn helpu'r hen grefft

Dwy flynedd yn ôl fe wnaeth Ysgol Gynradd Gymraeg Llwyncelyn yn y Rhondda lansio ap a oedd wedi'i ddylunio i wella llawysgrifen y disgyblion.

Yn ôl Gavin Ashcroft, dirprwy bennaeth yr ysgol, mae sgiliau llawysgrifen y disgyblion yn "llawer gwell" erbyn iddyn nhw gyrraedd yr adran iau yn sgil cyflwyno'r dechnoleg.

"Mae plant erbyn hyn yn dod i'r feithrin yn hollol rugl yn y pethe 'ma, defnyddio iPads ac yn y blaen," meddai. "Ond mae llawysgrifen daclus a da yn rhoi balchder yn eu gwaith nhw.

"Fel ysgol ry'n ni'n rhoi pwyslais mawr ar lawysgrifen. Gan fod plant yn dysgu llythrennedd mewn print yn y feithrin, ac yna bod disgwyl iddyn nhw wneud llawysgrifen glwm wrth gyrraedd blwyddyn 1 a 2, roedd e fel gorfod dysgu dwy fath o lawysgrifen. Felly, dyna oedd syniad i'r app, i wneud hynny'n haws."

Mae'r ap yn gweithio drwy annog disgyblion i ddilyn trywydd gwahanol lythrennau ac adeiladu geiriau yn raddol.

"Mae mwy o ddefnydd o dechnoleg yn sicr, ond mae'n dibynnu ar ba mor bwysig yw hi i'r prifathrawon [i hybu ysgrifennu], ond ni'n sicr yn rhoi pwyslais ar hynny'n fan hyn."

Roedd y prifardd Robat Powell yn helpu i gynllunio profion Pisa pan oedd yn aelod o'r Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg (SCYA).

Dywedodd: "Falle bod llawysgrifen ddim mor bwysig ag oedd hi'n arfer bod, a bod dim gymaint o ymarfer, ond mae'n cael ei ddysgu yn sicr.

"Mae'n rhaid i blant ddysgu'r dechnoleg ddiweddar ond ar hyn o bryd dyw llawysgrifen ddim yn cael ei anwybyddu. Fydden i ddim yn pryderu cymaint am hynny, dwi ddim yn meddwl bod llawer o dystiolaeth bod llawysgrifen pobl yn dirywio.

"Mae pethau pwysicach i bryderu amdanyn nhw yn y maes addysg."

Image copyright YZ Photography
Image caption Mae llawer o ysgolion cynradd yn defnyddio gemau cyfrifiadurol ar dabledi i helpu plant i ddatrys problemau ac i wella eu mathemateg