Ymgyrch i gofio morwyr o Japan gafodd eu claddu ym Mhenfro

The original memorial at Angle
Image caption Mae'r gofeb wreiddiol wedi diflannu erbyn hyn

Mae ymgyrch ar droed i gofnodi bedd dienw mewn mynwent eglwys yn Sir Benfro sy'n cynnwys cyrff morwyr o Japan fu farw mewn ymosodiad yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Ar 4 Hydref, 1918, fis cyn diwedd y rhyfel, suddodd un o longau llynges fasnachol Japan, yr Hirano Maru, ym Môr Iwerddon.

Dim ond 29 o'r 320 o deithwyr wnaeth oroesi'r ymosodiad gan long danfor U-boat o'r Almaen.

Cafodd cyrff y mwyafrif fu farw eu cludo gan y tonnau i arfordir Iwerddon, ond fe wnaeth 15 corff gael eu darganfod ar draethau yn Sir Benfro.

Mae David James sydd yn byw yn lleol yn gobeithio y caiff cofeb newydd ei chodi ger y bedd yn Eglwys Angle, gan fod y postyn pren gafodd ei osod yn wreiddiol i goffau'r meirwon wedi pydru.

'Y peth cywir'

Image caption Fe wnaeth yr Hirano maru suddo wythnos cyn ddiwedd y rhyfel

Dywedodd Mr James: "Mae cofnod ar bob un o'r beddau hyn, ond mae'r postyn pren gafodd ei godi yn Angle i saith o'r dioddefwyr wedi pydru'n ddim.

"Fe allech chi ddweud fy mod yn cadw'r addewid yr wyf yn ei wneud pob Sul y Cofio - 'Yn Angof Ni Chânt Fod'. Rhain oedd ein cynghreiriaid, ac yn feibion, gŵyr a thadau i rywun.

"Fe ddylai fod cofnod yma. Rwy'n teimlo mai dyma yw'r peth cywir."

Dim ond un enw o restr y meirw sydd wedi ei gofnodi yng nghofnodion yr eglwys, sef Shiro Okoshi. Mae'r gweddill wedi eu cofnodi fel cyrff dienw.

Image caption Mae'r Uwch Gadfridog Ken Matsui bellach yn byw yn Abertawe

Mae Mr James wedi cysylltu gyda Llysgenhadaeth Japan i godi'r mater, ac wedi cael cefnogaeth gan Uwch Gadfridog byddin Japan sydd wedi ymddeol yn Abertawe.

Mae Ken Matsui wedi dweud ei fod yn falch iawn o glywed fod pobl Sir Benfro am nodi'r golled i'w wlad bron i ganrif yn ôl.

"Fe wnaeth dros 40 o longau o Japan suddo neu ddioddef ymosodiadau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf," meddai.

"Mae'r Hirano Maru yn enghraifft o bwys am ei bod wedi ei suddo mor agos i ddiwedd y rhyfel - a dim ond ychydig wythnosau wedyn fe wnaeth y llong danfor Almaeneg oedd wedi ei suddo ildio i luoedd Prydain."

Mae cynlluniau ar y gweill i gael cofeb newydd ger y bedd. Os bydd y cynllun yn cael ei wireddu yn Eglwys Santes Fair, mae Mr James yn dweud y bydd yn cynnig croeso rhyngwladol mewn gwasanaeth coffa arbennig.