Stelcian y sêr

Alex Jones

Ar 8 Chwefror, cafodd dyn oedd wedi anfon nifer fawr o negeseuon at y gyflwynwraig Alex Jones ar wefan gymdeithasol, ei wahardd rhag mynd i adeilad y BBC yn Llundain ble mae hi'n gweithio, a'i atal rhag cysylltu â hi, ei gŵr, a'i rhieni.

Mae 'na sawl achos ble mae unigolion adnabyddus wedi cael eu plagio gan aelodau o'r cyhoedd. Dywedodd y cyflwynydd Siân Lloyd wrth Cymru Fyw, sut y gwnaeth hi ddiodde' oherwydd bod edmygydd wedi croesi'r llinell.

"Profiad brawychus"

"Roedd hi tua 10 mlynedd nôl, fe wnaeth y dyn 'ma droi lan yn y stiwdio. 'Sdim clem 'da fi sut aeth e heibio'r dyn security ar y ddesg. D'on i braidd byth ar ben fy hun yn y swyddfa ond y diwrnod yma o'n i'n bwyta brechdan wrth fy nesg a doedd neb o gwmpas.

"Pan edrychais lan, o'n i'n gwybod taw'r stalker oedd e. Roedd e wedi anfon cannoedd o lythyron atai a lluniau o'i briodas, ond wedi tynnu llun ei wraig allan a rhoi fy llun i i mewn yn eu lle."

Yn ôl y seiciatrydd Dr David Enoch sy'n arbenigo mewn stelcian, mae'r "stelciwr pur" yn credu yn gyfangwbwl eu bod mewn cariad â rhywun.

"Mae'r math cyntaf, maen nhw'n seicotig, yn delusional, dyna yw'r symptom canolog. Maen nhw'n gweld pobl sy'n uwch na nhw, fel 'celebrities', a maen nhw'n meddwl eu bod nhw mewn cariad gyda nhw. Sdim rhaid eu bod nhw'n 'celebrities', gall fod yn ysgrifenyddes yn teimlo fel hyn am farnwr. Y delusion yw'r peth cyntaf.

"Yr afiechyd canolog ydy 'De Clérambault's syndrome', ac yn y stelciwr pur, does dim sail i'w hymddygiad nhw o gwbwl. Maen nhw'n credu'n gyfan gwbl bod y gwrthrych yn eu caru nhw. Ond dydyn nhw ddim jyst yn credu, maen nhw hefyd yn gweithredu. Mae yna elfen o violence yn gallu bod a dyna pryd mae'n beryglus."

Meddai Siân: "Roedd e'n brofiad brawychus, ond r'on i'n trio peidio dangos fy mod i'n nerfus. Yn ffodus daeth y Cyfarwyddwr a oedd yn gawr o ddyn i mewn i'r swyddfa a gweld beth oedd yn digwydd a mynd â fe allan.

"Daeth yr heddlu wedyn i siarad â fi ond penderfynais beidio â mynd â'r peth ymhellach, ac mi wnaeth y dyn addo peidio dod yn agos wedyn. Dwi ddim wedi clywed wrtho fe ers hynny."

Mae'r Dr David Enoch yn dweud bod 'na engreifftiau eithafol iawn o stelcian:

"Mae 'na enghraifft o un ferch yn Hong Kong a drefnodd briodas gyfan gyda channoedd o westeion a gwario ffortiwn, ond daeth y priodfab ddim. Roedd y cyfan yn ei phen.

"Gyda'r math yma o stalkers, dim anfon nhw i'r carchar fydd yn eu helpu achos mae e'n afiechyd. Meddyginiaeth sydd eisiau arnyn nhw, mae'n rhaid iddyn nhw gael eu trin yn iawn gyda seiciatryddon iawn."

Image caption Siân Lloyd

"Codi ofn"

Mae nifer o bobl enwog yn cael edmygwyr sy'n eu llythyru ac yn troi i fyny mewn digwyddiadau i'w cyfarfod, ond dydy hynny ddim yn stelcian, yn ôl y diffiniad swyddogol.

"Os chi'n enwog, chi'n cael superfans," eglurodd Siân. "Mae gen i rhyw hanner dwsin neu ddwsin o bobl sydd wastad yn ymateb i fy sylwadau ar Twitter, yn ail drydar fy negeseuon ac ati. Dyrnaid o'r un bobl bob tro, maen nhw'n dangos ffyddlondeb. Chi'n hanner disgwyl ymateb od ond rwy'n anwybyddu nhw.

"Rwy'n trydar lot. Os chi'n ymateb ar Twitter, chi'n cael llai o lythyrau drwy'r post. Ond ar y llaw arall, maen nhw'n gallu gwybod lle ydych chi, ac maen nhw'n gallu troi lan mewn digwyddiadau.

"Os ydw i'n rhoi rhywbeth ar Twitter dwi'n gwneud yn siŵr eu bod nhw ar ôl y digwyddiad, anaml iawn fyddai'n rhoi gwybodaeth lle ydw i ar y pryd."

"Mae 'na lythyron yn cyrraedd i'r cartref weithiau, maen nhw'n specific iawn ac mae hynny'n codi ofn," meddai.

Image caption Mae'r gwefannau cymdeithasol fel Facebook a Twitter yn ei gwneud hi'n haws i boenydio unigolion

Dilynwyr ffyddlon

Un gafodd ffans yn ei lythyru ac yn ei ddilyn i ddigwyddiadau yw'r darlledwr Dafydd Meredydd, neu 'Dafydd Du'. Ni chafodd ei stelcian meddai, na theimlo unrhyw fygythiad, ond roedd ganddo lond llaw o ddilynwyr ffyddlon.

"Dros fy ngyrfa fel darlledwr, roedd 'na dair neu bedair o ferched oedd yn disgyn i'r categori yma [superfan].

"Fel darlledwyr, rydyn ni eisiau cael sylw, ond mae hynny'n gallu tyfu i mewn i rywbeth mwy. Mwya' sydyn mae pobl yn anfon llythyron personol, llythyron caru mewn ffordd - ac anrhegion - i'r gwaith a phobl yn troi fyny i fy nghyfarfod. Wnes i erioed deimlo ofn nag o dan fygythiad, ond mi gafodd fy ngwraig brofiad anffodus unwaith.

Image caption Dafydd yn darlledu ar BBC Radio Cymru

"Roedden nhw'n troi fyny i ddigwyddiadau yn rheolaidd ac yn rhoi gwybod o flaen llaw y bydden nhw yno, ac yn dweud faint oedden nhw'n edrych ymlaen, ac yn disgwyl fy mod i'n teimlo yr un peth.

"I mi, roeddwn i'n gyflwynydd ac roedden nhw'n wrandawyr, ond weithiau roedd y ffin honno yn gallu bod yn aneglur o'u hochor nhw. Roedd rhai o'r merched yn ifanc yn eu harddegau ac yn tyfu allan ohono, ond roedd eraill yn symud ymlaen at bobl enwog eraill.

"Dwi'n meddwl ei fod yn lot i wneud â'r ffaith bod y radio yn gyfrwng mor bersonol. Pan wyt ti ar y teledu rwyt ti'n cyflwyno o flaen cynulleidfa ond ar y radio, rwyt ti yn y gegin neu'r 'stafell fyw ac mae'n gallu creu argraff bersonol i'r gwrandäwr."

"Angen sylw meddygol"

Ond nid y sêr yn unig sy'n cael eu poenydio yn ôl Dr David Enoch. Mae yna ail fath o 'stelciwr' ac mae'n bwysig gwahaniaethu rhwng y ddau.

"Mae yna ail grŵp, sef pobl sydd wedi byw gyda rhywun, neu fod mewn perthynas glòs ac mae hi neu fe yn cael digon ar y llall. Ac mae'r llall yn pallu mynd. Nid delusion ydy hyn, mae e neu hi yn gwybod beth maen nhw'n ei wneud.

"Mae gyda fe neu hi wybodaeth yn yr achos yma. Mae'r ail fath o stalker yn hollol wahanol i'r math cyntaf. Mae'r rhai sy'n gwybod beth maen nhw'n neud, ond dal yn ei wneud e, wel maen nhw yn haeddu cosb."

"Mae'n rhaid gwahaniaethu rhwng y ddau fath, achos dydy pob harrassment ddim yr un fath."

Yn ôl Siân Lloyd, "Mae yna lot o bobl unig yn y byd yma, mae'n drasiedi. Mewn ffordd mae'r byd yn mynd yn le mwy unig gyda'r we lle mae pobl yn mynd ar Twitter a Facebook ac mae lot ohonyn nhw angen sylw meddygol ac mae rhywun yn pryderu amdanyn nhw."