Dwylo dros y môr

Digwyddiad dadorchuddio arwydd ar sgwâr Crymych

Wrth gyrraedd nifer o drefi a phentrefi Cymru mi welwch chi ar waelod yr arwydd bod y gymuned dan sylw wedi ei gefeillio gyda thref neu bentref dramor. Pam? Beth yw'r manteision o sefydlu partneriaeth o'r fath? Mi glywodd Cymru Fyw am brofiadau un o bentrefi Sir Benfro:


Gwthio'r cwch i'r dŵr

Mae 'na dros dri degawd ers i Crymych efeillio gyda phentref Ploveilh ger Kemper yn Llydaw. Des Davies oedd un o arweinwyr cynnar y broses:

"Er mai yn 1983 wnaethon ni efeillio yn ffurfiol, dechreuodd y broses lot cynt. Ro'n i'n un o arweinyddion Aelwyd Crymych a 'wen ni wedi bod mas yn Llydaw ar daith dan nawdd yr Urdd.

"Wedi i ni ddod nôl, cysylltodd cynrychiolydd o bentre' Ploveilh 'da'r trefnydd a dweud fod diddordeb gyda nhw i efeillio gyda phentref yng Nghymru. A dyna oedd cychwyn y peth.

"Gawson ni gyfarfod cyhoeddus yng Nghrymych 'da cynrychiolwyr pob mudiad oedd yn weithredol yn y pentref a'r ardal. Ro'n i'n awyddus iawn i'r ardal fod yn rhan o'r berthynas yma.

"Ro'dd y cyfarfod yn un positif gyda phawb yn gytûn fod e'n syniad da ac a'th pedwar ohonon ni mas i'r pentref dirgel yma er mwyn gweld sut le oedd e."

Image caption Seremoni efeillio wreiddiol Crymych a Ploveilh

Cwlwm Celtaidd

Mae'n debyg mai bwriad gwreiddiol maer Ploveilh oedd gefeillio gyda phentref Portmeirion er mwyn meithrin cysylltiadau diwylliannol gyda Chymru oherwydd y cyswllt Celtaidd. Ond beth gafodd e oedd Crymych.

"Roedd ysgol gynradd Diwan [y mudiad sy'n dysgu plant drwy gyfrwng y Llydaweg] newydd agor yn Ploveilh, ac roedd e'n bentref tebyg o ran maint, neu efallai bach yn fwy na Chrymych.

"Ro'n i'n awyddus i efeillio gyda rhywle fyddai'n agor y posibiliadau o greu cynnwrf ymysg pobl ifanc ac ro'n i'n awyddus i ddatblygu'r ochr ieithyddol a'r cyswllt Celtaidd."

Image caption Dawnsio i gerddorion Twm Twp mewn Fest Noz

Dros y blynyddoedd mae'r cwlwm Celtaidd wedi tynhau rhwng Ploveilh a Chrymych, ond faint mae'r pentref yng nghysgod y Preseli wedi elwa? Mae Des Davies yn credu ei fod e wedi bod yn llesol i'r gymuned gyfan:

"Mae'r pethau gweledol yn amlwg. Cerflun ar sgwâr Crymych yn dathlu 30 mlynedd o'r berthynas yn dangos dwy law yn siglo dros y pellter. Mae'r maes parcio wedi ei ail enwi'n Maes Ploveilh, ond yr hyn sydd ddim mor weledol yw'r pethau pwysig.

"Dros y blynyddoedd mae wedi bod yn gyfrwng i bobl yn y pentref ymestyn gorwelion a chynnig cyfleoedd, i blant, pobl ifanc ac oedolion i flasu diwylliant gwahanol. Y peth pwysig yw bod e ar gyfer pob oed.

Image caption Cerflun ar sgwâr Crymych yn dathlu 30 mlynedd o'r berthynas yn dangos dwy law yn siglo

Ehangu gorwelion a churo Chelsea

"Mae'r holl fudiadau a sefydliadau yng Nghrymych yn rhan o'r berthynas. Mae ambell i daith yn deithiau cymdeithasol pur, ond mae gyda chi deithiau i gorau'r ardal, mae 'na wersylloedd gwaith i bobol ifanc, mae teithiau cyfnewid addysgiadol rhwng Ysgol y Frenni, yr ysgol gynradd yng Nghrymych ac Ysgol y Preseli.

"Mae teithiau amaethyddol, teithiau rygbi o'r Clwb a'r ysgol, a thaith bêl-droed flynyddol. Mae'r Mondial Pupil, sef cwpan y byd i blant dan 13 oed yn cael ei chynnal yn Ploveilh, ac erbyn hyn, mae'n un o'r cystadlaethau mwyaf o'i fath yn y byd.

Image caption Mondial Pupil

"Felly ni wedi bob yn mynd mas â thîm pêl-droed pob blwyddyn ac wedi bod yn ddigon ffodus i chwarae yn erbyn timoedd fel São Paulo, Spartak Moscow, Andelecht... a diawch wnaethon ni ennill 1-0 unwaith yn erbyn Chelsea!

"Dros y blynyddoedd mae pêl-droedwyr enwog wedi chwarae yna, Thierry Henry er enghraifft, ac wrth gwrs, ro'dd Joe Allen, un o sêr Cymru, yn chwarae 'da ni yn nhîm Crymych. Yr un mor bwysig, mae Angharad James wedi bod mas da ni yn chwarae i Grymych ac mae hi nawr hefyd yn chwarae i Gymru."

Bydd pêl-droedwyr Crymych yn cystadlu eto 'leni yn y Mondial Pupil a bydd dirprwyaeth o Ploveilh yn gofalu am stondin crêpes yn ystod yr ŵyl fwyd flynyddol yn y gorllewin. Mae Des Davies yn ffyddiog y bydd y berthynas rhwng y ddwy gymuned yn parhau i gryfhau:

"O'r cychwyn cyntaf, wnaethon ni benderfynu bydden ni'n annog pawb pan ar drip cyfnewid i aros gyda theuluoedd, ac mae hyn wedi bod yn rhan bwysig iawn o'r berthynas rhyngon ni a phobl Ploveilh.

"Mae gan nifer o drigolion Crymych nawr gyfeillion mas yn Llydaw! Pan chi'n aros gyda theulu, chi'n cael gwir flas o fywyd yn y wlad a'r diwylliant hwnnw."

Image caption Criw o Grymych, gyda rhai o'r trigolion lleol draw yn Ploveilh yn 2013 i ddathlu 30 mlynedd ers y gefeillio