Llywodraeth i gynnal adolygiad o lagwnau llanw

lagwn
Image caption Argraff artis o lagŵn Abertawe

Mae llywodraeth San Steffan wedi cyhoeddi y bydd adolygiad yn cael ei gynnal i'r defnydd o lagwnau llanw fel ffynhonnell posib o ynni i'r dyfodol.

Dywed y llywodraeth bod angen mwy o waith ymchwil ar effeithlonrwydd lagwnau er mwyn gweld os ydyn nhw'n cynnig gwerth am arian.

Bydd yr adolygiad yn dechrau yn y gwanwyn ac fe fydd yn ceisio darganfod tystiolaeth fydd yn cael ei ddefnyddio wrth wneud penderfyniadau am ynni o lagwnau yn y dyfodol.

Mae'r cwmni tu ôl i gynllun lagŵn llanw arfaethedig ym Mae Abertawe wedi rhybuddio llywodraeth y DU bod angen penderfynu a fydd yn cefnogi'r cynllun o fewn yr wythnosau nesaf.

Mae cwmni Tidal Lagoon Power yn dal i negyddu pris am yr ynni fyddai'n cael ei gynhyrchu gan y cynllun gyda llywodraeth y DU.

Dywedodd llefarydd o Adran Ynni a Newid Hinsawdd y llywodraeth na fydd penderfyniad terfynol yn cael ei wneud am gynllun Abertawe tan y bydd canlyniadau'r adolygiad wedi eu cyhoeddi, a bod disgwyl i'r cyhoeddiad gael ei wneud yn yr hydref.

'Heb ei brofi'

Wrth gyhoeddi manylion yr adolygiad, dywedodd y llywodraeth y byddai'n disgwyl i Tidal Lagoon Power fod yn rhan o'r adolygiad, ynghyd â rhanddeiliaid eraill, tra bod trafodaethau am y lagŵn yn Abertawe yn parhau.

Dywedodd y Gweinidog Ynni, yr Arglwydd Bourne: "Mae lagwnau llanw o'r maint yma yn gyffrous, ond hyd yn hyn mae'n dechnoleg nad yw wedi ei brofi. Rwyf am ddeall yn well os yw lagwnau llanw yn gost effeithiol, a pha fath o effaith fyddai lagwnau yn ei gael ar gwsmeriaid - heddiw ac yn yr hir dymor.

"Bydd yr adolygiad yma'n ein cynorthwyo ni i gael yr eglurder hwnnw er mwyn i ni benderfynu pa ran fydd lagwnau'n ei chwarae yn ein cynlluniau i ddarparu ynni glan, diogel a fforddiadwy i deuluoedd a busnesau ar draws y wlad."

Bydd yr adolygiad yn ystyried:

  • Asesiad o'r amgylchiadau fyddai'n galluogi lagwnau i chwarae rhan cost effeithiol fel rhan o ddyfodol ynni'r DU;
  • Maint y cyfleoedd yn y DU ac yn rhyngwladol, yn cynnwys cyfleoedd i gwmnïau fydd yn darparu gwasanaethau wrth ddatblygu lagwnau;
  • Strwythurau posib ar gyfer ariannu lagwnau llanw;
  • Maint y gwahanol gynlluniau fyddai'n cael eu datblygu am y tro cyntaf;
  • Os byddai modd gosod fframwaith cystadleuol mewn lle er mwyn cwblhau cynlluniau lagwnau llanw.

Mae disgwyl y bydd mwy o fanylion am yr adolygiad yn cael eu cyhoeddi'n fuan.

Image copyright Tidal Lgoon Power
Image caption Darlun artist o sut all y cynllun edrych yn y dyfodol

Mewn ymateb i'r cyhoeddiad am yr adolygiad, dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym ein siomi fod yr adolygiad hwn yn golygu na fydd penderfyniad am lagŵn llawn Bae Abertawe yn cael ei wneud yn sydyn.

"Mae'n bwysig fod ymrwymiad cadarn gyda Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid Cymreig yn ystod yr adolygiad. Byddem yn hoffi gweld yr adolygiad yn cael ei gwblhau yn gyflym er mwyn sicrhau bod modd cymryd camau cyn gynted a phosib i elwa o botensial anferth ynni morol Cymru."

Dywedodd Carolyn Harris, yr Aelod Seneddol Llafur dros Ddwyrain Abertawe: "Mae'n tanategu popeth. Mae unrhyw un rydych chi'n siarad gyda nhw sydd ag unrhyw awydd i ddod i Abertawe - y peth cyntaf maen nhw'n siarad amdano yw'r lagŵn llanw.

"Mae unrhyw gwmni sydd gyda diddordeb mewn buddsoddi yn y ddinas - maen nhw am fuddsoddi o achos y lagŵn.

"Maen nhw (y llywodraeth) wedi ei gymryd oddi arno ni ac rydw i'n gandryll am hyn."

Wrth ymateb i'r cwestiwn pam bod y llywodraeth wedi cymryd tan nawr i gyhoeddi'r newyddion am yr adolygiad, dywedodd:

"Rwy'n ofni y gallai'r ateb fod yn 'na' - ac nid ydyn nhw am ddweud hynny cyn etholiad y Cynulliad.

"Os nad ydych chi'n mynd i wneud iddo weithio yn Abertawe gyda'r llanw fel ag y mae - dydych chi ddim yn mynd i wneud iddo weithio yn unlle."

'Nodweddiadol'

Dywedodd Peter Black, Aelod y Cynulliad ar ran y Democratiaid Rhyddfrydol: "Mae hyn yn nodweddiadol o agwedd y Torïaid tuag at ynni adnewyddol.

"Heb y Democratiaid Rhyddfrydol mewn llywodraeth, maen nhw'n gwneud popeth y gallen nhw i greu oedi amhenodol yn nhwf economi gwyrdd newydd yng Nghymru.

"Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi cefnogi lagŵn Abertawe yn llawn, ond mae'r Torïaid wedi ei wneud yn gwbl eglur nad ydyn nhw ag unrhyw ddiddordeb mewn amddiffyn ein hamgylchedd a chreu miloedd o swyddi gwyrdd lleol."

Dywedodd Llyr Gruffydd A.C. Gweinidog Cysgodol Cymunedau Cynaliadwy, Ynni a Bwyd Plaid Cymru: "Mae gan Gymru y cyfle i fanteisio yn economaidd ag yn amgylcheddol o lagwnau llanw, ond mae'r ansicrwydd sydd wedi ei greu gan Lywodraeth Cymru yn niweidio ein hyder.

"Mae gan lagwnau llanw, fel yr un sydd wedi ei gynllunio ar gyfer Bae Abertawe, botensial anferth ac mae ganddo gefnogaeth draws-bleidiol, ond mae amheuon llywodraeth y DU am dechnoleg wyrdd yn llesteirio ein potensial i gymryd y camau sydd eu hangen arno ni i gyrraedd ein targedau ac amddiffyn ein hamgylchedd am genedlaethau i ddod."