Sea Empress: trychineb arall yn bosib o achos toriadau?

Y llong
Image caption Digwyddodd y drychineb yn 1996

Gallai toriadau i gyllideb Asiantaeth y Môr a Gwylwyr y Glannau olygu trychineb arall tebyg i un y Sea Empress yng Nghymru yn ôl y cyn Aelod Seneddol lleol ar y pryd.

Mae Nick Ainger wedi bod yn siarad gyda rhaglen wleidyddol y Sunday Supplement BBC Radio Wales ugain mlynedd ers y digwyddiad.

Mi aeth y llong olew Sea Empress yn gaeth ar y creigiau ar arfordir Sir Benfro ym mis Chwefror 1996 gan olygu bod 72,000 o dunnelli o olew wedi ei ollwng i'r môr.

Mi fuodd llu o wirfoddolwyr yn trio helpu'r adar oedd wedi eu heffeithio gan yr olew gyda dros 7,000 yn cael eu trin. Ond mi oedd miloedd yn fwy wedi eu heffeithio. Mi oedd cost clirio'r llanast yn ryw £60m.

Cafodd y cychod tynnu cyntaf eu cyflwyno ym Mhrydain yn 1994 yn Lloegr a'r Alban ond doedd yna neb i wneud y gwaith ar arfordir Cymru tan 2000 pan sefydlwyd dau safle arall yn Falmouth ac Ynysoedd Shetland.

Gwersi heb eu dysgu?

Mi benderfynodd Llywodraeth San Steffan i gael gwared a'r llynges yn 2011. Yn dilyn ymgyrch mi gadwyd un cwch tynnu yn Orkney ac mae'r criw yn fanna wedi parhau i gynnig cefnogaeth. Ond mae disgwyl i'r cytundeb hwnnw ddod i ben ddiwedd y mis.

Mae Nick Aniger yn dweud ei fod yn pryderu nad yw'r gwersi ers trychinebau'r gorffennol wedi eu dysgu.

"Mae gyda ni ein harfordir anferth, a'r holl longau sydd yn dod mewn ac allan nid yn unig o Aberdaugleddau ond glannau môr y gogledd yn cario olew crai. Ond does dim cychod tynnu argyfwng gyda ni sydd wedi eu cefnogi gan y llywodraeth. A dw i'n meddwl bod yna wersi angen eu hailddysgu yn gyflym iawn, iawn cyn i ni gael trychineb arall.

"Ar ddiwedd y dydd, mi allwn ni leihau'r risg. Mae'r dechnoleg wedi gwella yn sylweddol. Mae rhan fwyaf o'r llongau nawr gyda thyllau dwbl sydd yn lleihau'r risg y bydd yr olew yn gollwng.

"Ond gyda'r tywydd rydyn ni wedi profi mi allai llongau fynd i drafferthion ac mi ydyn ni angen y gefnogaeth yna, y lwfans diogelwch y mae'r cychod tynnu argyfwng yn darparu."

Mae llefarydd ar ran Asiantaeth y Môr a Gwylwyr y Glannau yn dweud bod y llywodraeth yn credu mai cyfrifoldeb y diwydiant llongau masnachol yw diogelwch llongau mewn partneriaeth gyda'r cwmnïau achub a'r cwmnïau cychod tynnu.

"Dydyn nhw ddim yn meddwl (y llywodraeth) bod hi'n briodol i'r trethdalwyr dalu am hyn."

Maen nhw hefyd yn dweud nad oes yna sefyllfa erioed wedi codi lle mae llong wedi mynd yn sownd ar y creigiau na llygredd wedi gollwng i'r môr am nad oedd y llong honno yn medru cael cwch tynnu i'w helpu.

Sunday Supplement, BBC Radio Wales 8-9 bore Sul.