Trawsrywioldeb: Cymru ar ei hôl hi, medd ymgyrchwyr

Person Image copyright Thinkstock

Mae'r driniaeth i bobl trawsrywiol yng Nghymru "tua phump i ddeng mlynedd y tu ôl i Loegr a'r Alban", yn ôl ymgyrchwyr.

Mae pobl trawsrywiol yn dioddef o gyflwr o'r enw gender dysphoria, pan maen nhw'n uniaethu gyda rhyw wahanol i'w cyrff.

Gall bobl sydd â'r cyflwr gael triniaeth hormonau neu lawdriniaeth i newid eu rhyw.

Dywedodd Llywodraeth Cymru bod gweinidogion yn llunio Cynllun Gwaith Trawsrywioldeb.

'Mater o fyw neu farw'

Yn Lloegr a'r Alban, gall feddygon teulu gyfeirio pobl yn uniongyrchol at glinigau arbennig, ond yng Nghymru mae'r broses yn cynnwys pum cam.

Mae ymgyrchwyr yn dweud bod hyd at 1% o bobl yng Nghymru, tua 30,000, gyda gender dysphoria.

Y gred yw bod rhwng 500-600 o'r rhain yn aros am driniaeth, gyda 120 yn cael eu hychwanegu i'r rhestrau aros bob blwyddyn.

Dywedodd Harry, 19, wrth raglen BBC Radio Wales, Eye On Wales ei fod yn gwybod ei fod yn wrywaidd, ond ei fod wedi ei eni i gorff benywaidd.

"Mae fel bod yn stuck, yn sownd, a gallwch chi ddim anadlu," meddai.

"Mae angen sgrechian a dianc. Nid mater o fod eisiau tyfu barf a chael llais dwfn yw hyn, mae'n fater o fyw neu farw."

'Gweithredu fel blaenoriaeth'

Mae Harry wedi cael diagnosis o gender dysphoria mewn clinig, ac mae'n aros am driniaeth.

Cost triniaeth i drawsnewid o gorff benywaidd i gorff gwrywaidd yw tua £60,000. Mae'r trawsnewidiad o gorff dyn i ddynes yn symlach a rhatach, tua £20,000.

Dywedodd Jenny-Anne Bishop o'r Unique Transgender Network, bod Cymru "tua phump i 10 mlynedd y tu ôl i Loegr a'r Alban" wrth drin pobl trawsrywiol.

Ar ôl diagnosis, dywedodd bod hynny yn cael ei gyfeirio at y bwrdd iechyd lleol, fydd unai yn cytuno neu anghytuno gyda'r diagnosis. Yna bydd cais am gyllid er mwyn mynd i glinig yn Llundain.

Dywedodd Ms Bishop: "Meddyliwch am gost un person yn ceisio lladd eu hunain neu berson yn dioddef iselder neu'n hunan-niweidio am weddill eu hoes.

"Mae cost peidio rhoi triniaeth yn ofnadwy."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod gweinidogion yn llunio Cynllun Gwaith Trawsrywioldeb.

"Bydd hyn yn cael ei weithredu fel blaenoriaeth a bydd unrhyw newidiadau i wasanaethau i gefnogi'r broses yn dechrau yn ystod 2016/17," meddai.

Eye on Wales, 12:30 ddydd Sul 21 Ionawrar BBC Radio Wales.