Gwasanaeth i gofio trychineb bom Wrecsam

Beddi Wrecsam
Image caption Yr haneswyr lleol Robert Webb, Mike Gross a Phil Coops ar safle'r beddi

Mae gwasanaeth yn cael ei gynnal yn Wrecsam ddydd Mercher i gofio pedair merch gafodd eu lladd gan fom oedd wedi ei gludo adref o'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Digwyddodd y drychineb pan ddychwelodd y Preifat John Bagnall o'r rhyfel a gollwng siel Almeinig yn ei gartref yn Nyffryn Moss ar 9 Mawrth, 1916.

Mae'r gwasanaeth yn cael ei gynnal ddydd Mercher, wedi i haneswyr ddod o hyd i'r fan lle gafodd y pedair eu claddu.

Mae disgwyl i berthnasau'r teulu ddod i'r gwasanaeth.

Roedd pobl eraill yn y bwthyn bach pan ddigwyddodd y ffrwydrad: Gwraig y Preifat Bagnall, Mary; ei ferch, Sarah, dwy oed; ei nith, Violet, saith oed; ei chwaer yng nghyfraith Sarah Roberts ynghyd a'i dau blentyn, Mary ac Ethel, pump oed a 15 mis oed.

Cafodd Ethel, y plentyn ieuengaf, ei lladd yn syth. Bu farw'r tair arall yn yr ysbyty yn ddiweddarach. Cafodd eraill anafiadau difrifol. Fe gollodd y Preifat Bagnall goes, tra bo Ms Roberts wedi colli ei dwy goes.

Image copyright Wrexham Advertiser/Amgueddfa Wrecsam
Image caption Yr adroddiad yn y Wrexham Advertiser ar 11 Mawrth, 1916.

Mae Grŵp Hanes Brychdyn a'r Ardal wedi ymchwilio i'r stori.

Dechreuodd Phil Coops a Robert Webb ymgyrch i godi cofeb yn y fan lle gafodd y plant eu claddu ar dir Eglwys y Drindod Sanctaidd yng Ngwersyllt.

Dywedon nhw fod y Preifat Bagnall yn meddwl fod y siel yn ddiogel, wedi iddo gael ei daflu o gwmpas yn y barics a'r ffosydd am chwe mis.

Wrth siarad cyn y gwasanaeth, eglurodd Mr Coops y byddai'r achlysur yn un "trist a hapus ar yr un pryd."

"O'r drychineb hon, daw cyfle i wneud rhywbeth i nodi bodolaeth y merched," dywedodd.

"Oherwydd y ffordd yr oedd pobl yn ymateb i bethau y dyddiau hynny, doedden nhw ddim yn siarad am y pethau yma... felly roedd y teulu'n falch ein bod ni wedi gallu casglu'r gwir ffeithiau yn hytrach na'r mân straeon a'r chwedlau aeth o gwmpas ar y pryd."