Canser y fron: Amseroedd aros yn 'echrydus'

A woman having a mammogram Image copyright Getty Images

Mae pryderon fod miloedd o gleifion allai fod a chanser y fron yn aros yn rhy hir am eu hapwyntiad ysbyty cyntaf.

Yn 2013, fe fynnodd y Gweinidog Iechyd ei fod yn disgwyl i holl achosion posib o ganser gael eu gweld gan arbenigwr o fewn 10 diwrnod o gael eu cyfeirio gan feddyg teulu.

Ond mae ffigyrau sydd wedi dod i law'r Democratiaid Rhyddfrydol yn awgrymu bod dros 11,000 o gleifion canser y fron wedi aros yn hirach na hynny ers i Mark Drakeford wneud ei gyhoeddiad.

Daw'r ffigyrau yn dilyn cais dan y ddeddf rhyddid gwybodaeth gan y Democratiaid Rhyddfrydol.

Mae Llywodraeth Cymru yn dweud bod mwy o bobl yng Nghymru'n goroesi canser nag erioed o'r blaen

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Adroddiad Steffan Messenger Newyddion 9

Disgwyliadau'r Gweinidog Iechyd

Fe ofynnodd y blaid i bob un o saith bwrdd iechyd Cymru faint o gleifion oedd wedi'u hamau o gael canser y fron oedd wedi derbyn apwyntiad gydag arbenigwr o fewn deg diwrnod, gan fod y Gweinidog Iechyd wedi dweud yn 2013, ei fod e'n disgwyl i bob achos o ganser posib cael ei gyfeirio at arbenigwr o fewn y cyfnod hwnnw.

Fe atebodd pedwar o'r saith bwrdd iechyd gwestiynau'r Democratiaid Rhyddfrydol. Mae'r ffigyrau'n dangos ers 2013 fod dros 11,000 o gleifion, a allai fod a chanser y fron, wedi aros yn hirach na'r oedden nhw'i fod.

Mae hynny gyfystyr a dros 70% o'r holl gyfeiriadau am ganser y fron yn y byrddau iechyd dan sylw.

Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn dweud fod hynny'n "echrydus".

Dywedodd Arweinydd y Blaid yng Nghymru, Kirsty Williams AC: " Mae'n gwbl anobeithiol i unigolion sy'n treulio amser yn poeni am eu hiechyd a'u dyfodol. Ond mae hefyd yn dangos fod gennym broblem systematig o ran sut y gallwn sicrhau bod gennym ddigon o gapasiti o fewn gwasanaethau canser i weld pobl mewn modd amserol."

Y byrddau

  • Cleifion canser y fron ym Mwrdd Iechyd Aneurin Bevan - ardal Caerffili, Torfaen a Blaenau Gwent oedd yn aros hiraf - 24 diwrnod ar gyfartaledd. Chafodd 70% o gleifion yno ddim eu gweld o fewn deg diwrnod. Mewn ymateb mae'r bwrdd wedi dweud ei bod nhw wedi'u hymrwymo i wella'r sefyllfa;
  • Bwrdd Iechyd Cwm Taf oedd â'r amser aros lleiaf - ar gyfartaledd 8.3 diwrnod. Dim ond rhyw 20% o'u cleifion canser y fron ddaru ddim cael eu gweld o fewn yr amser targed;
  • Roedd cleifion Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg yn aros am 11 diwrnod ar gyfartaledd, gyda mwy na 70 % o gleifion yn aros am fwy na 10 diwrnod;
  • Roedd cleifion Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn disgwyl am naw niwrnod, a dim ond ychydig yn llai na 65 % oedd ddim yn cael eu gweld o fewn 10 diwrnod;
  • Ni wnaeth dau o fyrddau iechyd mwyaf Cymru - Betsi Cadwaladr a Caerdydd a'r Fro - ddarparu manylion, gan ddweud y bydda hi'n rhy gostus i wneud;
  • Nid oedd gan Fwrdd Iechyd Powys ffigyrau i'w datgelu, am eu bod nhw'n cyfeirio eu cleifion at ysbytai y tu hwnt i ffiniau'r bwrdd.

Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru bod mwy o bobl yng Nghymru'n goroesi canser nag erioed o'r blaen. Maen nhw'n honni hefyd bod nifer fawr o fenywod a chanser y fron yn dechrau'u triniaeth ar yr un diwrnod a'u hapwyntiad cyntaf.

Dywedodd llefarydd: "I lawer o fenywod a gyfeiriwyd at yr ysbyty gydag amheuaeth o ganser y fron, mae clinig diagnostig un-stop, yn digwydd ar yr un pryd â'u hapwyntiad allanol cyntaf, sy'n eu galluogi i ddechrau triniaeth ar unwaith."

Dywedodd llefarydd ar ran Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan: "Mae ein hamseroedd aros presennol wedi lleihau dros y tri mis diwethaf i 19 diwrnod ac mae pob claf sy'n cael eu hamau o'r cyflwr, yn cael eu gweld a'u trin o fewn 62 diwrnod, yn unol â tharged Llywodraeth Cymru ar gyfer triniaeth canser."