Oedi system asesu fel 'gyrru i garchar heb achos llys'

Iechyd Meddwl Image copyright Thinkstock

Mae oedi wrth brosesu ceisiadau i atal rhyddid rhai pobl fregus yr un peth â'u gyrru i'r carchar heb achos llys, yn ôl ymgyrchwyr.

Mae nifer y ceisiadau i gynghorau a byrddau iechyd yng Nghymru am Drefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid (DoLS) 16 gwaith yn uwch na'r oedden nhw yn 2013.

Bwriad y trefniadau yw diogelu pobl sydd â phroblemau iechyd meddwl sy'n eu hatal rhag cydsynio i ofal mewn ysbytai neu gartrefi gofal, ac mae'r trefniadau yn eu hatal rhag mynd a dod fel y mynnen nhw.

Yn ôl awdurdodau lleol, mae achosion yn cael eu blaenoriaethu os oes pryderon.

Rhoi mewn 'cawell'

Mae Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid yn aml yn cael eu gweithredu yn achosion pobl sydd ag awtistiaeth neu ddementia.

Yn sgil dyfarniad yn y Goruchaf Lys yn 2014, mae gan bob unigolyn yr hawl i asesiad personol yn hytrach nac un cyffredinol. O ganlyniad, mae nifer y ceisiadau wedi cynyddu o 631 yn 2013/14 i 10,679 yn 2014/15.

Image caption Mae Liz Majer yn dweud bod oedi, ond bod rhaid blaenoriaethu achosion

Yn ôl adroddiad diweddar, mae'r cynnydd yn "ddigynsail" ond "ddim yn syndod". Mae'r adroddiad yn ychwanegu y gallai'r cynnydd gael effaith ar amseroedd prosesu'r ceisiadau.

Dywedodd Rachael Nicholson o elusen Action on Elder Abuse Cymru bod yr oedi yn debyg i roi pobl mewn "cawell".

"Os ydych chi'n edrych fel arall, rydych chi'n gyrru pobl i garchar heb fynd drwy'r system gyfiawnder."

Blaenoriaethu

Er i Lywodraeth Cymru roi cyllid ychwanegol i ddelio gyda'r newid, roedd 43% o'r ceisiadau gafodd eu derbyn yn 2014/15 heb eu prosesu erbyn diwedd y flwyddyn.

Dywedodd Roger Gant o elusen Crossroads wrth raglen Eye On Wales ar BBC Radio Wales bod saith preswylydd mewn cartref gofal yn Llandrindod wedi marw cyn derbyn yr asesiadau.

Mae Liz Majer o Gymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru yn cydnabod bod oedi, ond mae'n dweud bod gweithwyr yn blaenoriaethu achosion lle mae pryderon.

"Mae rhai pobl sy'n byw mewn cartrefi gofal sy'n ddigon hapus, a ddim eisiau gadael y cartrefi yna. Nid yw'r rhain yn flaenoriaeth," meddai.

"Rydyn ni'n gwybod bod rhaid i ni eu hasesu. Byddwn yn blaenoriaethu'r bobl sydd â'r angen fwyaf."

Mae Eye On Wales ar BBC Radio Wales am 12:30 ddydd Sul.