Ai Duw yw'r broblem?

ajw

A hithau'n agosàu at benwythnos y Pasg, ac yn sgil yr ymosodiadau erchyll ym Mrwsel wythnos yma, mae trafod crefydd i weld yn rywbeth amserol iawn.

Mae'r dramodydd a'r offeiriad Aled Jones Williams wedi cyhoeddi llyfr gyda Cynog Dafis, gyda'r teitl dadleuol 'Duw Yw'r Broblem'. Bu'n siarad gyda Cymru Fyw am ei berthynas â chrefydd:


Record dreisiol y crefyddau

Pam cyfrannu i lyfr hefo'r teitl 'Duw yw'r Broblem'? Nifer o bethau yn dod at ei gilydd yn bennaf - efallai, tri.

Dwi wedi blino ar safbwynt rhai gwleidyddion a chrefyddwyr blaenllaw sy'n mynnu mai camddehongliad o grefydd neilltuol yw'r trais sy'n cael ei gyflawni yn enw'r grefydd honno. Mae record dreisiol Cristnogaeth, Islam ac Iddewiaeth gynddrwg â'i gilydd.

Ond nid camddehongliad mohono, a bod rhyw grefydd 'bur' i'w chael yn rhywle. Mae rhywbeth o fewn y crefyddau hyn - eu hysbryd dogmatig ar brydiau - sy'n medru arwain o dro i dro at drais. Ni ddylid cuddio rhag dweud hyn.

Yn ystod fy nwy flynedd ar hugain fel offeiriad yn yr Eglwys yng Nghymru, bob Sul byddwn yn gweddïo dros y rhai oedd yn wael - a gwneud hynny yn raslon.

Nid am bobl hefo dos o annwyd ydw i'n sôn ond am rai oedd yn dioddef o afiechydon blin iawn. Buon nhw i gyd farw.

Image copyright Getty Images
Image caption Pam? Cofeb dros-dro yn ardal Maelbeek ym Mrwsel yn dilyn yr ymosodiadau ar 22 Mawrth 2016

Cwestiynu bodolaeth

Welais i erioed 'wyrth'. Hynny'n bennaf, mae'n debyg, a barodd i mi gwestiynu bodolaeth Duw Goruwchnaturiol oedd yn ymyrryd yn 'ei' greadigaeth.

Nid oedd 'esboniadau' fel: "mae Duw yn ateb gweddïau mewn ffyrdd annisgwyl" neu "dirgelwch yw popeth" neu "mae Duw yn y dioddef" yn tycio dim arna i.

Dod ar draws ddyfyniad o lyfr nodiadau'r athronydd Nietzsche: "Y mae ganddom gelfyddyd fel na byddom yn trengi o'r gwirionedd. Mae'r gwirionedd yn hyll." Y 'gwirionedd' yn y cyswllt yma yw ffeithiau sylfaenol, brwnt yn aml, ein bywydau: ein meidroldeb a'i oblygiadau.

Crëwn y celfyddydau - llenyddiaeth, celf, cerddoriaeth - i drosgynnu, mynd uwchben, y ffeithiau a chanfod ystyron a phatrymau i'n byw. Nes i feddwl mai dyna yn y bôn yw crefydd: ffurf ar gelfyddyd, ffuglen achubol, storïau a adroddwyd drwy'r canrifoedd i geisio creu sens o ganol y ffeithiau.

Diben cyfrannu i'r llyfr oedd ceisio dweud fod modd dirnad y crefyddol mewn ffordd arall: mai cynnyrch y dychymyg dynol ydyw. Mai cerddi enfawr yw pob un o'r crefyddau. Peintiadau sy'n chwilio am eglurder. Ac nad oes raid i neb ddewis rhwng anffyddiaeth neu geidwadaeth grefyddol, draddodiadol. Fod ffordd amgen o ddirnad y crefyddol ar gael. Dim byd yn newydd yn hyn, ond efallai nad yw wedi bod mor amlwg yng Nghymru ag y dylai.

Straeon perthnasol

Hefyd ar y BBC