Cludiant di-dâl 'yn niweidio' addysg Gymraeg

Powys council headquarters
Image caption Pencadlys Cyngor Powys

Mae un o ysgolion uwchradd Powys wedi bod yn torri rheolau'r cyngor sir trwy ddefnyddio rhan o'i chyllideb i dalu mwyafrif y gost o gludo plant i'r ysgol o dros y ffin yn Lloegr.

Mewn pum mlynedd fe dalodd Ysgol Llanfyllin dros £500,000 ar fysiau i gludo disgyblion o tu allan i'w dalgylch.

Mae cefnogwyr addysg Gymraeg yn dweud fod hyn wedi niweidio ffrwd Gymraeg yr ysgol.

Ond mae llywodraethwyr yr ysgol yn honni fod swyddogion y Cyngor yn gwybod ers blynyddoedd bod hyn y digwydd.

Mae Ysgol Llanfyllin yn ysgol ddwy ffrwd yng ngogledd Sir Drefaldwyn. Mae gan yr ysgol ychydig dros 800 o blant ar y gofrestr.

Ers Medi 2011, mae'r ysgol wedi bod yn ariannu cludiant i'r ysgol ar gyfer plant o tu fas i'r dalgylch.

Cludo disbyglion o Loegr

Yn ôl adroddiad gafodd ei gyflwyno i Gabinet y Cyngor mae 187 o ddisgyblion yn elwa o'r drefn yma yn ystod y flwyddyn academaidd bresennol.

O'r rheiny mae 38 ohonyn nhw'n teithio o ran arall o Sir Drefaldwyn, tra bod 149 yn dod i Lanfyllin o ardal Croesoswallt yn Sir Amwythig.

Mae Cyngor Powys yn dweud fod hyn yn torri rheolau cyllido oherwydd ddylai'r ysgol ddim defnyddio arian sydd i fod ar gyfer addysg i dalu am fysiau.

Mae adroddiad y Cabinet yn dweud fod hawl denu disgyblion o ddalgylch arall ond fe ddylai'r cludiant gael ei dalu gan y Gymdeithas Rieni, er enghraifft, neu gan y rhieni eu hunain.

Mae dros 80% o ddisgyblion yr ysgol yn y ffrwd Saesneg a llai nac 20% yn y ffrwd Gymraeg.

Ymddiswyddo

Mae cefnogwyr addysg Gymraeg yn disgrifio'r arfer o ddod a disgyblion mewn o dros y ffin fel bygythiad uniongyrchol i addysg Gymraeg yn Llanfyllin gan ddweud fod nifer y pynciau sydd ar gael yn yr iaith yn Llanfyllin wedi gostwng dros y blynyddoedd, tra bod cynnydd yn y rhai sydd ar gael yn Saesneg.

Yn ôl adroddiad y Cabinet, dros gyfnod o bum mlynedd, fe wariodd yr ysgol dros £500,000 ar sybsideiddio cludiant i'r ysgol.

Yn ystod y flwyddyn ariannol ddiwethaf fe dalodd yr ysgol £142,500 a chael tua £40,000 yn ôl mewn cyfraniadau gan rieni.

Mae llywodraethwyr yr ysgol yn flin ac yn dweud nad yw'r trefniant wedi cael ei guddio oddi wrth y Cyngor sir.

Maen nhw'n honni bod swyddogion yn ymwybodol ac erioed wedi codi'r mater gyda'r ysgol o'r blaen.

Mae un ohonyn nhw, y Cynghorydd Darren Mayor, wedi ymddiswyddo o'i rôl fel aelod o gabinet Powys.

Mewn llythyr at arweinydd y Cyngor dywedodd y Cynghorydd Mayor: "Wrth ymddiswyddo mae'n rhaid i mi ddweud yn glir bod methiant yr ysgol [i gydymffurfio gyda'r rheolau] wedi cael sêl bendith dawel gan swyddogion y Cyngor am bum mlynedd, ac mae'r Cyngor wedi elwa o'r methiant hwnnw.

"Dyw'r corff llywodraethol erioed wedi ceisio cuddio'r ffordd yr oedd cyllideb yr ysgol yn cael ei defnyddio, ac mae'r tryloywder hwnnw yn amlwg o ddeall fod cyllidebau wedi cael eu cymeradwyo gan yr adran addysg bob blwyddyn."

Mae'r Cabinet wedi dweud fod rhaid i Ysgol Llanfyllin gydymffurfio gyda'r rheolau erbyn mis Medi.

Mewn datganiad dywedodd y Cynghorydd Barry Thomas, arweinydd Cyngor Powys: "Mae adolygiad yn cael ei gynnal i'r amgylchiadau arweiniodd at y defnydd gan Ysgol Llanfyllin o'i chyllideb i dalu am gludiant i'r ysgol mewn modd a oedd yn torri polisi'r cyngor."

Mae'r Cabinet wedi gofyn hefyd am adroddiad gan yr uwch swyddog cyllid i'r opsiynau sydd ar gael i geisio cael yr arian a wariwyd ar y cludiant yn ôl.

Yn y cyfamser, bydd cyfarfod brys o gorff llywodraethol Ysgol Llanfyllin yn cael ei gynnal nos Iau.