Drama 'Known' yn dod i Gymru

known Image copyright Alice Constance/Facebook
Image caption Mae Leah Gaffey (dde) a'i chyd-actorion yn dweud geiriau pobl Porthmadog yn y ddrama

Ar ôl creu argraff tu hwnt i Glawdd Offa, mae drama ddirdynnol am effaith llofruddiaeth merch ifanc ar Borthmadog yn dychwelyd i ogledd Cymru.

'Known' yw cynhyrchiad cyntaf cwmni Snippet Theatre sydd wedi ei sefydlu gan Leah Gaffey, 24, o Borthmadog, a'i chyd-fyfyrwyr yng ngholeg Goldsmiths yn Llundain.

Wedi i Leah eu perswadio i lunio drama am ei thref enedigol fe dreuliodd yr actorion ifanc ddwy flynedd yn siarad gyda phobl Port. Maen nhw'n trafod sut y deliodd y gymuned gyda llofruddiaeth Ffion Wyn Roberts yn 2010. Cafodd dyn lleol, Iestyn Davies, ei garcharu am oes am ei lladd.

Mae'r ddrama - sydd yn cael ei pherfformio yn Saesneg ond gydag un olygfa Gymraeg - wedi cael ei dangos yn Llundain a Brighton, ac yr wythnos yma o'r 13-16 Ebrill bydd cyfle i gynulleidfaoedd Theatr Clwyd yn yr Wyddgrug ei gweld.

Bu Leah yn egluro wrth Cymru Fyw sut aethon nhw ati i greu'r ddrama a chlywed am effaith y llofruddiaeth ar gymuned Porthmadog:


"Pawb yn 'nabod pawb"

Fe aethon ni i Borthmadog i gyfweld pobl y dref a holi sut fath o fywyd ydy byw yn Port a pha fath o gymuned ydi hi ac yn y blaen.

A'r dyfyniad roeddan ni'n ei gael o hyd oedd fod "pawb yn 'nabod pawb". Dyna roedd pawb yn ei ddweud, eu bod yn adnabod eu cymdogion, yn adnabod pawb oedd yn byw ar yr un stryd â chi neu'r un stâd â chi a lot o bobl yn dweud pa mor neis ydi hynny, eich bod chi'n 'nabod pawb yn y gymuned.

Ond wedyn mi ddaru lot o bobl drafod y ffaith fod 'na dri llofruddiaeth wedi bod yn y blynyddoedd diwethaf - dau ym Mhenmorfa ac, yn amlwg, llofruddiaeth Ffion Wyn Roberts yn 2010.

Ro'n i'n byw adra pan ddigwyddodd y llofruddiaeth ac yn gwybod pa mor ofnadwy oedd hi bod cymuned mor fach â hon wedi gorfod delio efo hynny, ac ella ddim yn gwybod sut i ddelio efo fo.

Image copyright Snippet Theatre Company
Image caption Mae'r ddrama yn defnyddio'r dechneg theatrig verbatim o seilio sgript ar eiriau a straeon y bobl wnaethon nhw eu cyfweld

Ymchwiliad heddlu

Ges i 'nghwestiynu hyd yn oed achos nes i gerdded pasio'r lle gafodd hi ei lladd ychydig oriau'n gynt a dwi'n cofio clywed ar y newyddion eu bod yn rhoi cyngor i ferched beidio â gadael eu tai.

Roedd yn ddigwyddiad ofnadwy i bobl orfod delio efo fo. Ar ôl i bobl ddechrau sgwrsio am lofruddiaeth Ffion nes i feddwl ei bod yn beth braf fod pobl yn siarad amdani hi ac yn cofio amdani, felly ma'r ddrama er cof amdani hi.

Tua hanner y ddrama sy'n canolbwyntio ar y llofruddiaeth. Mae hi hefyd yn bortread o gymuned fach, oherwydd y tro cynta' imi symud i Lundain y peth cynta' ddaru fy nharo oedd y ffaith fod neb yn gwybod bod yr iaith Gymraeg yn bodoli.

A'r tro cynta' imi fynd â'm ffrindiau Saesneg i Port roedden nhw wedi gwirioni fod pawb yn siarad Cymraeg a fod pawb yn sbïo arnoch chi bob tro roeddach chi'n cerdded i mewn i'r pyb!

Felly ro'n i'n awyddus iawn i wneud drama am Borthmadog, lle ces i fy magu.

Mae hi fel unrhyw gymuned fach arall mewn gwirionedd ac mae'n neis gallu dod â chymunedau bach i mewn i'r dinasoedd mawr a rhoi platfform i bobl gael rhannu eu straeon.


Bydd 'Known' yn Theatr Clwyd, Yr Wyddgrug rhwng 13-16 Ebrill.

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.