58 ers '58: Dyfarnwr dadleuol 1976

Ers i Gymru gyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd yn 1958 - 58 o flynyddoedd yn ôl - mae'r tîm cenedlaethol wedi dod yn agos at wneud eu marc ar y byd pêl-droed rhyngwladol sawl tro. Mewn cyfres o erthyglau, bydd Cymru Fyw yn edrych yn ôl ar rai o'r adegau cyffrous orffennodd mewn siom wrth i Gymru foddi wrth ymyl y lan.

cymru v iwgoslafia

Roedd fformat Pencampwriaeth Ewrop yn dra gwahanol yn 1976.

Yn hytrach na chynnal 'rowndiau terfynol' mewn un wlad, roedd y timau ddaeth drwy'r grwpiau rhagbrofol - gan gynnwys Cymru - yn mynd ymlaen i rownd yr wyth olaf dros ddau gymal.

Fe ddaeth Cymru drwy eu grŵp yn erbyn Hwngari, Awstria a Lwcsembwrg cyn gorfod wynebu Iwgoslafia yn y rownd honno.

Gan mai yn Iwgoslafia yr oedd y ddwy rownd olaf yn cael eu cynnal, roedd hi'n amlwg bod nifer o fewn UEFA am eu gweld yn cyrraedd y rownd honno, ac roedd y dewis o ddyfarnwr ar gyfer y gêm holl bwysig wedi creu cynnwrf.

Rudi Glöckner o Ddwyrain yr Almaen, fel yr oedd bryd hynny, oedd y dyn mewn du.

Yn y cymal cyntaf yn Zagreb fe gollodd Cymru o 2-0, ond roedd llawer yn eu hystyried yn anlwcus ac yn credu bod gan y Cymry obaith o wyrdroi'r sgôr ym Mharc Ninian yng Nghaerdydd ar 22 Mai, 1976.

Image copyright Wikipedia

'Drwgdeimlad'

Ond fel mae capten Cymru ar y diwrnod, Terry Yorath, yn cofio fe wnaeth pethau droi'n sur yn gynnar yn y gêm.

"Roedd y dewis o ddyfarnwr wedi cael lot o sylw cyn y gêm," meddai. "Roedd e wedi gofyn am gael chwarae anthem Dwyrain yr Almaen cyn y gêm, ond fe ddywedodd naill ai Cymdeithas Bêl-droed Cymru neu UEFA nad oedd hynny'n mynd i ddigwydd felly roedd drwgdeimlad cyn dechrau.

"Pan ddechreuodd e roi ambell benderfyniad hynod ddadleuol yn ein herbyn fe wnaeth hynny ymledu i'r dorf, ac roedd hi'n sefyllfa gas iawn.

"Roedd e mewn sefyllfa oedd ymhell tu hwnt i'w allu. Roedd bias yna yn sicr."

Yn gynnar yn y gêm fe aeth Iwgoslafia ymhellach ar y blaen dros y ddau gymal pan gafon nhw gic o'r smotyn. Fe ddangosodd yr ail-chwarae ar y teledu nad oedd trosedd wedi digwydd, ond roedd gan Gymru fynydd i'w ddringo.

'Cwbl anghywir'

Ond roedden nhw'n dal i chwarae'n dda, ac mae Terry Yorath yn cofio dau benderfyniad arall a wnaeth pethau'n waeth.

"Dwi'n credu mai John Mahoney rwydodd gyda chic dros ei ysgwydd - ni chafodd y gôl ei chaniatáu ac fe roddodd y dyfarnwr gic rydd iddyn nhw am chwarae peryglus.

"I mi roedd hynny'n gwbl anghywir. Y teimlad oedd ei fod yn dyfarnu er mwyn ei hunan a ddim er mwyn y timau."

Yn fuan wedi hynny fe gafodd 'gôl' arall gan John Toshack ei gwrthod, ac er i Gymru ddod yn gyfartal ar y diwrnod diolch i gynnig Ian Evans, doedd dim digon o amser i sgorio'r pedair gôl oedd eu hangen i fynd ymlaen yn y gystadleuaeth.

Image caption Gwrthodwyd gôl John Mahoney (chwith) ac roedd Arfon Griffiths (canol) wedi gadael y maes cyn i Terry Yorath (dde) orfod cymryd cic o'r smotyn

Fe ddaeth un cyfle arall wrth i Gymru gael cic o'r smotyn eu hunain yn hwyr yn y gêm, ond methwyd y cynnig gan Terry Yorath ei hun, sydd ag atgofion cas o'r digwyddiad.

"Fi oedd capten fy ngwlad ond doeddwn i erioed wedi cymryd cic o'r smotyn o'r blaen," meddai.

"Fe wnes i edrych o gwmpas ac roedd Arfon [Griffiths] oedd yn arfer eu cymryd nhw eisoes wedi cael ei eilyddio. Edrych ar Tosh, Leighton James, Brian Flynn ond roedden nhw i gyd yn ysgwyd eu pennau.

"'Nes i feddwl 'wel, ti yw'r capten - fydd rhaid i ti ei chymryd hi'. Dwi erioed wedi bod mor nerfus, ac i fod yn onest roedd y cynnig yn un ofnadwy!

"Ar ôl y gêm fe es i am bryd o fwyd gyda fy nheulu - mam, dad a fy mrawd - ac wrth fynd i mewn i'r bwyty fe glywes i lais yn gweiddi - 'Dyna'r penalti waethaf i mi weld erioed!'.

"Pan edrychais i rownd, fe welais i bwy oedd wedi gweiddi - neb llai na Max Boyce! Fe wnaethon ni chwerthin am y peth ar y pryd - mae'n rhaid i chi pan mae popeth drosodd am wn i - ond mae'r diwrnod hwnnw'n dal i frifo."

Nid hon oedd y siom olaf i Gymru o bell ffordd. Nid dyma'r tro cyntaf i ddyfarnwr fod yn ffigwr allweddol yn hynt a helynt tîm pêl-droed Cymru chwaith!

Bu'n rhaid i Rudi Glöckner gael ei hebrwng o'r maes gan yr heddlu ar ddiwedd y gêm.