Lesotho: Argraffiadau Gwenallt Rees

Image caption Mae Gwenallt Rees wedi'i lawenhau a'r dristáu ar ymweliad â Lesotho

Ers degawd, mae pâr o Gaerdydd - Gwenallt a Non Rees - wedi sefydlu clinig ar gyrion Maseru, priddinas Lesotho, gyda chymorth aelodau Capel y Tabernacl, Caerdydd a chyfraniadau ariannol pobl ar draws Cymru.

Bu Gwenallt Rees yn rhannu ei argraffiadau o'i ymweliad diweddaraf i'r wlad â Cymru Fyw.

O fwrw golwg dros gyfnod hir o bron i 50 mlynedd o ymweld â Lesotho mae fy argraffiadau o'r sefyllfa yno fis Ebrill eleni yn rhoi achos i mi lawenhau a thristàu.

Mae Lesotho, a adwaenir fel 'Y Deyrnas yn yr Awyr', gyda'r wlad brydfertha' yn y byd a'i phobol gyda'r addfwyna' ac anwyla' dan haul.

Cefais y fraint o ymweld â Lesotho yn Ne Affrica 11 o weithiau, yn gynta' ym 1969 i hyfforddi athrawon, ac ers 2003, gyda fy ngwraig, i efeillio Eglwys Tabernacl, Caerdydd gydag Eglwys Sefika yn Maseru a thrwy hynny adeiladu clinig, uned mamolaeth a chegin i blant amddifad.

Rhaid cychwyn gydag un o'r prif argraffiadau a gefais o'r wlad eleni, sef i mi sylwi pa mor wyrdd oedd llawer o'r tir - ond mae'n cael ei ddisgrifio fel y 'sychder gwyrdd'.

Cefais ar ddeall mai'r rheswm am y gwyrddni yma oedd am i beth law ddisgyn yn ddiweddar. Ond y trasiedi yw, ni ddaeth y glaw (na digon ohono) ar yr adeg iawn yn y flwyddyn i blannu.

Sefyllfa argyfyngus

Nid sefyllfa newydd mo hyn, oherwydd bu Lesotho yn diodde' o sychder mawr am flynyddoedd lawer.

Hawdd, felly, yw cael eich dallu gan y gwyrddni arwynebol a chamddeall yn llwyr difrifoldeb y sefyllfa gan gredu ei fod yn well nag y mae.

'Does ryfedd i Brif Weinidog Lesotho gyhoeddi yn 2015 bod y wlad mewn sefyllfa argyfyngus oherwydd effaith yr hinsawdd.

Image caption Mae prinder dŵr i ddyfrhau cnydau

Er ymdrechion presennol y Cenhedloedd Unedig i ddosbarthu bwyd i filoedd o deuluoedd tra anghenus mewn dwy ardal dros gyfnod o dri mis, a chyfraniadau ariannol rai gwledydd, nid yw'n ddigon i gwrdd â'r angen dwys presennol, ac nid oes llawer o arwyddion ychwaith am strategaeth i daclo'r sefyllfa tymor hir.

Mae hyn yn galw am sylw brys sydd wedi'i gydlynu, sy'n cynnwys harnesu'r talentau mawr y tu mewn i Lesotho ei hun.

Oherwydd y sychder, mae prinder bwyd yn peri i brisiau y prif fwyd a fwyteir godi bron i 40% ac yn enwedig yn yr ardaloedd gwledig.

Y problemau hyn ar ben clefyd HIV/Aids y mae canran uchel yn dioddef ohono - mae'r sefyllfa yma, yn ei dro, yn gadael tua un o bob tri phlentyn yn amddifad.

Er tristwch mawr, mae gan Lesotho fynydd i'w dringo i sicrhau nad yw'n dal tua'r brig yn rhestr gwledydd tlotaf y byd.

Image caption Mae Gwenallt Rees wedi sefydlu clinig ar gyrion Maseru, prifddinas Lesotho, gyda chymorth pobl Cymru

Ond ochor yn ochor â'r sefyllfa tra anodd yma, cefais argraff ffafriol iawn ar sawl agwedd bywyd yn y wlad brydferth ond hynod dlawd yma, sef bod:

  • Addysg yn rhad ac am ddim i blant rhwng 6-13 ynghyd â brecwast a chinio rhad iddyn nhw yn yr ysgol;
  • Cynnydd sylweddol yn nifer yr athrawon sydd wedi'u hyfforddi;
  • Cyfraniad Dolen Cymru ym myd iechyd ac addysg yn dwyn elw i'r ddwy wlad, er enghraifft, wrth drefnu i feddygon o Gymru gael profiad pellach yn Lesotho, i athrawon o Gymru ddarparu peth hyfforddiant mewn swydd i athrawon Lesotho ac i rai athrawon o'r ddwy wlad gyfnewid am gyfnod;
  • Mae'r Cwricwlwm Cenedlaethol (6-13) yn ei le ond mae e'n gogwyddo'n gryf tuag at gyflwyno gwybodaeth ar draul datblygu sgiliau perthnasol i gwrdd ag anghenion plant.

Gwelliannau eraill

Ymhlith y gwelliannau eraill a welais, mae:

  • Cyflenwad trydan i rannau helaethach o'r wlad;
  • Dyfodiad y ffôn symudol yn agor drysau ac yn ehangu gorwelion i nifer;
  • Tair cronfa ddŵr gyda pheth elw yn dod i Lesotho trwy law llywodraeth De Affrica;
  • Darpariaeth cyffuriau Anti Retroviral yn rhad i leddfu'r diodde' ac i ymestyn bywyd y bobl sydd ag HIV/Aids;
  • Pensiwn i bobl dros 60 oed; ysbyty, adeiladau'r llywodraeth a llyfrgell newydd ynghyd â mwy o ffatrïoedd (er bod diweithdra yn uchel);
  • Nifer o gapeli mwy o faint yn cael eu hadeiladu i gwrdd â'r cynnydd cyson yn nifer y Cristnogion.

Kea leboha (diolch yn Sesotho).