Dementia: Gwyddonwyr ar fin gwneud darganfyddiad 'cyffrous'

Ymennydd
Image caption Ymennydd gyda'r clefyd alzheimers ac ymennydd sydd heb y clefyd

Mae gwyddonwyr yn y brifddinas yn dweud eu bod nhw ar fin gwneud darganfyddiad "arbennig o gyffrous" yn yr ymdrech i ddod o hyd i'r hyn sy'n achosi clefyd alzheimers - sy'n gyfrifol am fwyafrif yr achosion o ddementia.

Yn ôl yr Athro Julie Williams, pennaeth tîm ymchwil ym Mhrifysgol Caerdydd, fe fydd astudiaeth newydd fydd yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir yn awgrymu sut mae system imiwnedd y corff yn ymosod ar gelloedd ymennydd unigolion sydd â risg genetig o ddatblygu'r afiechyd.

Mae'n dweud bod hyn yn ddatblygiad arwyddocaol ac yn adeiladu ar waith ymchwilwyr yn y brifddinas gyda grwpiau eraill rhyngwladol sydd eisoes wedi dod o hyd i 30 o enynnau sy'n gysylltiedig â'r afiechyd.

Mae'r darganfyddiad, meddai, yn atgyfnerthu cyfraniad sylweddol Cymru i ymchwil yn y maes.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Alun Meggy o Brifysgol Caerdydd yn trafod y gwaith ymchwil

Mae tua 45,000 o bobl yng Nghymru gyda dementia ac ar draws Prydain mae un achos newydd yn cael diagnosis ar gyfartaledd bob tri munud.

Dyma afiechyd sy'n aml yn cael ei gysylltu ag unigolion oedrannus, ond mewn tua 5% o achosion gall dementia ddatblygu'n llawer iawn cynt - pan fo unigolion yn eu 30au, 40au a 50au.

Mae'r tîm ymchwil yn y brifddinas hefyd yn cynnal astudiaeth yn edrych ar ba ffactorau genetig allai fod yn gyfrifol am hynny.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Dr John Evans yn esbonio'r datblygiadau yn y sganiwr

Maen nhw'n gweithio ar y cyd gydag arbenigwyr yng nghanolfan sganio'r ymennydd newydd y brifysgol fydd cyn bo hir yn gallu defnyddio'r sganiwr ymennydd mwyaf soffistigedig yn y byd i geisio ateb y cwestiwn - pam fod celloedd ymennydd pobl gyda dementia yn cael eu dinistrio?

Maen nhw'n gobeithio y bydd hyn yn taflu goleuni ar beth sy'n cynyddu'r risg o ddatblygu'r afiechyd - ffactorau genetig ynghyd a'n ffordd o fyw.

Er enghraifft mae ymchwil yn awgrymu fod unigolion sydd dros bwysau yng nghanol oed gyda risg uwch o ddatblygu'r afiechyd.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Dr Catrin Hedd Jones o Brifysgol Bangor yn esbonio sut maen nhw wedi bod yn defnyddio celf fel rhan o'r gwaith ymchwil

Y tu hwnt i'r brifddinas mae ymchwilwyr ym mhrifysgol Bangor ymhlith y mwyaf blaenllaw yn y byd o ran datblygu gwell gofal ar gyfer unigolion a dementia a sicrhau gwell safon bywyd iddyn nhw a'r rhai sy'n gofalu amdanynt.

Mae'r gwyddonwyr yno wedi datblygu dulliau newydd ac arloesol o helpu unigolion gyda dementia i ddatblygu sgiliau newydd neu ail-ddysgu sgiliau.

Maen nhw hefyd yn arwain prosiectau sy'n galluogi cleifion i greu darnau o gelf ar y cyd ag artistiaid yn ogystal â cheisio dod o hyd i well ffyrdd o gyfathrebu gydag unigolion sydd wedi colli'r gallu i siarad.