Mynd i'r afael â phlanhigion estron Sir Benfro

clearing rhodedendron in Trecwn Image copyright Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Image caption Clirio rhododendron anfrodorol oddi ar ochrau serth Cwm Trecŵn

Mae prosiect sy'n mynd i'r afael â rhywogaethau goresgynnol fel clymog Japan yn Sir Benfro yn mynd o nerth i nerth, yn ôl Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Nod prosiect Pwyth mewn Pryd, sydd yn cael ei weinyddu gan yr Awdurdod, yw cael gwared ar rywogaethau anfrodorol.

Ar hyn o bryd, mae swyddogion a gwirfoddolwyr wrthi'n clirio tir yng Nghwm Gwaun a'r cyffuniau.

Gall rhododendron ponticum, jac y neidiwr a chlymog Japan gymryd lle rhywogaethau brodorol, gan newid cynefinoedd a pheri niwed i eiddo.

Mae'r planhigion yn tueddu i ymledu ar hyd cyrsiau dŵr, felly mae'r prosiect wedi dynodi dalgylchoedd afonydd ac mae'n gweithio o'r brig i lawr. Hyd yma, mae rhywogaethau goresgynnol wedi'u canfod mewn 120 o safleoedd, diolch i ymdrech gwirfoddolwyr.

Ariennir y prosiect Pwyth mewn Pryd gan y Gronfa Datblygu Cynaliadwy, ac mae Awdurdod y Parc wedi cael cymorth pellach gan Cyfoeth Naturiol Cymru hefyd.

Cartref i fywyd gwyllt

Roedd ymdrechion cynnar y prosiect yn canolbwyntio ar glirio rhododendron ar ben gogleddol Cwm Trecŵn.

Esboniodd Matthew Tebbutt, Cydgysylltydd Prosiect Rhywogaethau Anfrodorol Awdurdod y Parc: "Roedd y cwm yn arfer bod yn ganolfan arfogaeth y Llynges Frenhinol yn 1938; heddiw, mae coetiroedd yn gorchuddio ochrau serth y cwm, ac mae'n gartref i gyfoeth o fywyd gwyllt.

"Rydyn ni wedi gweithio gyda rheolwyr y safle, Datblygiadau Cynaliadwy Cymru, sydd wedi rhoi mynediad i ni, ac mae eu staff wedi bod yn garedig iawn yn gwirfoddoli eu hamser i'n helpu ni.

Image caption Mae planhigion fel y rhododendron yn gallu achosi problemau mewn rhannau o Gymru

"Gyda'n contractwyr, rydyn ni wedi torri a phrosesu gorchudd rhododendron trwchus ar yr ochrau serth ar ben afon Aer, sy'n llifo tua'r gogledd i afon Gwaun, rhan o ddalgylch Cwm Gwaun, sy'n sensitif yn ecolegol."

Yn ogystal â dynodi safleoedd, mae gwirfoddolwyr hefyd yn helpu i fynd i'r afael â rhywogaethau goresgynnol yn ymledu.

Dywedodd Matthew: "Y llynedd, bu grwpiau'n gweithio ar ddadwreiddio cannoedd o blanhigion jac y neidiwr cyn y gallai'r hadau aeddfedu, gan glirio'r llystyfiant ger safleoedd clymog Japan er mwyn gallu mynd yno ar gyfer triniaeth chwistrellu'r coesau.

"Cafwyd dros 50 o ddiwrnodau gwirfoddoli ar gyfer y prosiect Pwyth mewn Pryd yn ystod y tymor trin yn 2015. Rydyn ni hefyd wedi gallu manteisio ar arbenigedd caredig prosiectau Dadwreiddio Jac y Neidiwr Cemaes, a oedd yn cael eu hariannu gan y Gronfa Datblygu Cynaliadwy hefyd."

Drwy gydol cyfnod y prosiect, hyd yma, mae diddordeb a chymorth tirfeddianwyr, cymunedau lleol a busnesau wedi bod yn hanfodol, yn ôl Matthew.

Nial Rees, Rheolwr Safle Cwm Trecŵn, Prif Swyddog Adfywio Datblygiadau Cynaliadwy Cymru, sy'n gyfrifol am weithredu ac ailddatblygu Parc y Cwm a'r Morlys yn Ardal Fenter y Ddaugleddau.

Dywedodd: "Mae'r prosiect hwn yn enghraifft wych ac ymarferol o dirfeddianwyr yn gweithio mewn partneriaeth yn llwyddiannus â chyrff sector cyhoeddus yng ngogledd Sir Benfro. Mae Datblygiadau Cynaliadwy Cymru a Chwm Trecŵn wedi ymrwymo i gynaliadwyedd a bioamrywiaeth y coetiroedd unigryw sydd ar y safle. Mae ein tîm adfywio wrthi'n asesu pa mor ymarferol fyddai cael rhagor o gynlluniau adfer a rheoli coetiroedd yn y cwm ar hyn o bryd."