Gŵyl Gyhoeddi Eisteddfod Sir Fôn

Seremoni Cyhoeddi

Mae Archdderwydd newydd wedi cael ei urddo yng Ngŵyl gyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol Sir Fôn yng Nghaergybi ddydd Sadwrn.

Daeth cyfnod Archdderwydd Christine James, y ferch gyntaf i ymgymryd â'r swydd i ben, a hwn oedd cychwyn cyfnod Archdderwydd Geraint Llifon, a fydd yn y swydd am y tair blynedd nesaf.

Yn hanesyddol, mae'n rhaid cyhoeddi bwriad Eisteddfod i ymweld ag ardal o leiaf blwyddyn a diwrnod cyn cychwyn y Brifwyl.

Yn ogystal, dyma pryd y cyhoeddir y Rhestr Testunau, sef y rhestr o gystadlaethau a gwybodaeth i unrhyw un sy'n dymuno mynd ati i gystadlu'r flwyddyn nesaf.

Yr Archdderwydd, sef pennaeth yr Orsedd sy'n arwain y seremoni hon.

Oherwydd y tywydd bu'n rhaid canslo'r orymdaith drwy Gaergybi, a chafodd y seremoni ei chynnal yn yr ysgol uwchradd.

Cyflwynodd cadeirydd y pwyllgor gwaith lleol, Derec Llwyd Morgan, gopi cyntaf o'r Rhestr Testunau i'r Archdderwydd.

Unwaith y mae'r copi wedi'i rannu, mae'r wybodaeth yn gyhoeddus a'r gyfrol yn mynd ar werth mewn siopau ar hyd a lled Cymru.

Image caption Derec Llwyd Morgan

Dywedodd Derec Llwyd Morgan, Cadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Môn, fod yr apêl leol eisoes wedi cyrraedd hanner y targed o £325,000.

Yn ei araith ar y Maen Llog fe ddiolchodd yr Archdderwydd Geraint ei ragflaenydd.

"Mae hi wedi cario allan ei gwaith gydag urddas ymhob peth a wnaeth o'r fan hon ac o'r llwyfan mawr. Does gen i ond ceisio dilynol ei thraed.

"Mae ei choese'n hirach o gryn dipyn na fy rhai i, ac oherwydd hynny, mae cam ganddi hi'n gyfystyr â thri i mi, a bydd ei dilyn yn goblyn o waith.

"Ond mi wna i fy ngore i ddal i fyny. Diolch drosta ni i gyd Christine am roi llais benywaidd yma i ni yng ngorsedd yr ynysoedd hyn."

Cyfeiriodd at Sir Fôn fel Mam Cymru ac at ferched enwog yr ynys sef Siwan, gwraig y tywysog Llywelyn a chariad Gwilym Brewys; Branwen ferch Llŷr a'r Santes Dwynwen.

Dywedodd: "Mae merched ac mae mamau ym Môn heddiw. Merched sydd am gyflwyno'r iaith yn ystyr eang y gair. Llawer ohonynt yn ferched tawel yn y cefndir yn hyrwyddo, yn cynnal, yn cenhadu. Ac mae merched hefyd sy'n ferched cyhoeddus, sy'n egnïol sy'n ysbrydoli, sy'n arwain."

Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn ger Bodedern o 4-12 Awst.

Image caption Madarch yn perfformio yng ngŵyl y cyhoeddi