Cwest yn clywed i glaf farw ar ôl disgyn a tharo'i ben

Gwilym Lumley Image copyright Google

Mae cwest wedi clywed i ddyn 88 oed oedd yn dioddef o ddementia farw ar ôl disgyn a tharo'i ben yn dilyn digwyddiad gyda chlaf arall ar ward seicolegol.

Roedd Gwilym Lumley, oedd yn cael ei adnabod fel Ivor, wedi'i gadw dan y ddeddf iechyd meddwl a bu'n cael gofal yn Uned Heddfan yn Ysbyty Maelor Wrecsam.

Fe glywodd y cwest yn Rhuthun bod Mr Lumley yn gallu bod yn ymosodol ar adegau oherwydd ei salwch.

Ar 9 Tachwedd 2014, bu mewn digwyddiad â chlaf arall ar ward Gwanwyn, oedd yn "sensitif" i bobl oedd yn ei gyffwrdd.

Fe welodd tystion Mr Lumley yn gafael ym mraich y claf. O ganlyniad fe darodd Mr Lumley gyda'i fraich gan arwain ato'n disgyn i'r llawr a cholli ymwybyddiaeth.

Cafodd anafiadau i'w wyneb a'i ben ac fe aeth i'r uned frys yn yr ysbyty, ond ni chafodd unrhyw sgan na phelydr-X ac yna fe aeth yn ôl i'r ward.

'Amhosib'

Roedd gan Mr Lumley boen yn ei glun y diwrnod wedyn a dangosodd canlyniadau pelydr-X ei fod wedi ei dorri.

Fe wnaeth ei gyflwr waethygu dros y dyddiau nesaf, a bu farw ar 16 Tachwedd.

Dywedodd patholegydd o'r Swyddfa Gartref, Dr Brian Rodgers, bod Mr Lumley wedi cael "gwaedlif sylweddol" yn ei ben yn ogystal â chleisiau ar ei ymennydd.

Ym marn Dr Rodgers, roedd yna broblem ynghylch pam na gafodd sgan CT na phelydr-X.

Ond dywedodd ei bod yn "amhosib" dweud os byddai hynny wedi newid yr hyn ddigwyddodd.

Ychwanegodd: "Roedd hwn yn waedlif nad oedd yn bosib ei oroesi."

Bu farw Mr Lumley o niwmonia bronciaidd, oedd yn gyffredin ymysg cleifion a gafodd anafiadau sylweddol i'w ben, meddai Dr Rodgers.

Wedi dilyn canllawiau

Fe glywodd y cwest hefyd gan Karen Rondel oedd yn gweithio ar ward Gwanwyn.

Dywedodd bod y claf arall oedd yn ymwneud gyda'r digwyddiad yn "ddyn mawr" tra roedd Mr Lumley yn "llawer llai" o faint.

Dywedodd Ms Rondel ei bod hi'n ymwybodol nad oedd y dyn arall yn hoffi unrhyw un yn agos ato a phan welodd hi Mr Lumley yn cydio yn ei fraich fe driodd ymyrryd.

Ond fe welodd y dyn arall yn chwifio ei freichiau ac yn ei godi: "Fe glywais i'r gwymp."

Fe glywodd y cwest hefyd dystiolaeth ysgrifenedig gan ddoctoriaid oedd yn dweud bod y penderfyniad i beidio rhoi sgan iddo yn cydymffurfio gyda rheolau NICE a'i fod yn cwrdd gyda'r criteria i allu gadael yr ysbyty.

Dywedodd un doctor y byddai sgan wedi bod yn addas ond oherwydd bod Mr Lumley wedi ei aflonyddu byddai staff wedi gorfod ei ffrwyno ac o bosib rhoi pigiad iddo er mwyn gallu gwneud y sgan.

Mae'r cwest yn parhau.