'Braint ac anrhydedd' byddai arwain Llafur - Owen Smith

owen smith

Wedi i Aelod Seneddol Pontypridd, Owen Smith, gadarnhau ei fwriad i sefyll am arweinyddiaeth y blaid Lafur, gohebydd gwleidyddol BBC Cymru, James Williams, sy'n edrych ar ei yrfa hyd yma.


"Byddai'n anrhydedd anhygoel ac yn fraint."

Yn gynharach eleni, fe wnaeth Owen Smith blaeniaru'r tir i fod yn arweinydd y Blaid Lafur.

Roedd yna, fodd bynnag, cafeat mawr: "Does dim swydd ar hyn o bryd, ac ni allaf weld y bydd yna swydd."

Ac fel mae'n sefyll, does dim wedi newid - mae Jeremy Corbyn yn parhau i fod yn arweinydd y blaid Lafur.

Ond yn dilyn beirniadaeth o ymdrechion Mr Corbyn yn ystod ymgyrch y refferendwm ar ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, penderfyniad y rhan fwyaf o aelodau seneddol Llafur i ymddiswyddo o'r fainc blaen mewn protest (gan gynnwys Mr Smith yn gadael ei rôl fel ysgrifennydd gwaith a phensiynau'r wrthblaid), a chynnig o ddiffyg hyder yn yr arweinydd yn cael ei basio gan y mwyafrif helaeth o'r aelodau, mae'r ddeinameg o fewn y blaid wedi newid yn sylweddol.

Arweiniodd hynny at Mr Smith yn dweud ei fod "yn barod i wneud unrhyw beth y gallaf i arbed ac i wasanaethu'r blaid".

Ddydd Mercher, fe wnaeth gyhoeddi ei fod yn ymgeisydd ar gyfer prif swydd y blaid Lafur.

Cefndir

Mae'r gŵr 46 mlwydd oed wedi bod yn aelod o'r blaid ers oedd yn 16 mlwydd oed pan fu'n ddisgybl yn Ysgol Gyfun Bechgyn y Barri ym Mro Morgannwg cyn symud ymlaen i astudio Hanes a Ffrangeg ym Mhrifysgol Sussex.

Yna, fe ddechreuodd yrfa mewn newyddiaduraeth gyda'r BBC, lle bu'n gweithio fel cynhyrchydd radio a theledu ar raglen Today BBC Radio 4 a rhaglen radio Good Morning Wales BBC Cymru.

Cafodd Lee Waters, sydd erbyn hyn yn Aelod Cynulliad i'r blaid Lafur dros Lanelli, ei gyflogi gan Mr Smith i weithio yn yr ystafell newyddion yng Nghaerdydd.

"Fe wnaeth e godi safonau newyddiaduraeth y BBC ac fe wnaeth e wneud hynny trwy fod yn anfaddeugar," yn ôl Mr Waters.

"Roedd e'n full on! Dyna'r ffordd orau o ddisgrifio Owen. Clyfar iawn, iawn, llawn brwdfrydedd, ychydig iawn o hunan-amheuaeth, ond yn disgwyl y gorau gan bawb.

"I fod yn onest, roedd e'n herio'r rheolwyr uwch ei ben. Roedd e'n anodd ei reoli oherwydd ei fod yn gosod safon mor uchel ac ni fyddai'n derbyn unrhyw rwtsh."

Byth yn 'troi bant'

Fe adawodd Mr Smith y BBC i weithio fel ymgynghorydd i'r llywodraeth i Paul Murphy, yn bennaf yn Swyddfa Gogledd Iwerddon.

Fel gydag agweddau eraill o'i fywyd, roedd wedi "taflu ei hun i mewn i'r rôl honno", meddai Mr Waters, ac "o fewn wythnosau roedd yn ddwfn i mewn i'r broses heddwch yng Ngogledd Iwerddon".

Yn ystod y cyfnod hwn, mae Mr Waters yn cofio dod ar draws ei gyd-aelod Llafur a'i deulu ym maes awyr Nice yn Ffrainc.

"Roedd wedi bod yno ar ei Blackberry yn delio â Gerry Adams a'r bygythiadau a thrafodaethau tra bod ei deulu yn nofio o'i amgylch yn y pwll.

"Felly, dyw e byth yn troi bant fel petai, naill ai mewn newyddiaduraeth neu mewn gwleidyddiaeth."

Wrth weithio fel lobïwr ar gyfer cwmni fferyllol Pfizer, fe wnaeth Mr Smith ei gais cyntaf am sedd yn Nhŷ'r Cyffredin pan fu'n cystadlu isetholiad Blaenau Gwent yn 2006.

Ethol yn Aelod Seneddol

Ond daeth ei lwyddiant gwleidyddol yn yr etholiad cyffredinol yn 2010 pan enillodd ei sedd leol, Pontypridd.

Mae'n byw yn yr ardal gyda'i wraig, Liz, a'u tri o blant ac fe'i gwelir yn aml yn y stondinau yn Heol Sardis, cartref Clwb Rygbi Pontypridd.

Yn rhwystredig oherwydd y diffyg rygbi rhanbarthol yn yr ardal, fe aeth yr AS lleol newydd ati i geisio creu pumed rhanbarth - Valleys Rugby.

Tra bod ei ymdrechion yn y byd rygbi wedi profi'n aflwyddiannus yn y pen draw, fe daniodd ei yrfa wleidyddol.

Cododd yn gyflym trwy rengoedd y blaid Lafur trwy gael ei benodi'n Ysgrifennydd Cymru'r wrthblaid cyn cysgodi'r adran gwaith a phensiynau.

Mae Kim Howells, ei ragflaenydd fel AS dros Bontypridd, wedi adnabod Mr Smith "am amser hir iawn, ers ei fod yn fachgen ifanc".

Dywedodd: "Mae e o hyd wedi bod yn ddeallus iawn, yn ddewr iawn, ac mae angen bod yn ddewr nawr ac mae angen egni gan fod hwn yn mynd i fod yn frwydr am ddyfodol y blaid Lafur, efallai am ei fywyd."

Yn ôl rhai, mae gan Mr Smith fwy o gyfle i guro Mr Corbyn oherwydd ei record - doedd e ddim yn AS yn ystod y ddadl dros ryfel Irac ac fe bleidleisiodd yn erbyn streiciau aer yn Syria.

Mae eraill, wrth gwrs, yn anghytuno, gan dynnu sylw at ei gefnogaeth i gyfyngu ar fudd-daliadau lles.

"Mae ganddo ddealltwriaeth gyfoethog o hanes y Blaid Lafur ac mae am fod yn rhan ohono," ychwanegodd Mr Waters.

"Rwy'n cofio ei glywed yn rhoi araith unwaith yn ystod cyfarfod i god arian i'r blaid Lafur lle dywedodd ei fod e mewn gwleidyddiaeth oherwydd ei fod eisiau bod yn arwr.

"Roedd e wedi darllen hanes y llywodraeth Lafur ym 1945 ac roedd e am fod yn debyg iddynt, roedd e am wneud ei farc.

"Gallwch weld oddi wrth ei yrfa hyd yn hyn a'r egni mae'n ei roi i mewn iddo, dyw e ddim yn barod i eistedd yn llonydd."

Pan fu ASau Llafur yn gwrthdaro gyda Mr Corbyn ar ddechrau'r flwyddyn, fe ddisgrifiodd Mr Smith ei hun fel "brwydrwr, nid sylwebydd".

Dydd Mercher fe wnaeth benderfynu cychwyn ar frwydr fewnol waedlyd a allai arwain at gwymp y blaid.