Ymchwilio i grant £1m gan Lywodraeth Cymru

Kukd.com office sign

Mae gwasanaeth archebu bwyd ar-lein a dderbyniodd grant o £1m gan Lywodraeth Cymru dan ymchwiliad.

Fe dderbyniodd y cwmni o Gwmbrân, Kukd.com, gefnogaeth ariannol gan y Llywodraeth y llynedd i greu 100 o swyddi, er i'r swyddi gael eu lleoli dramor yn y pen draw.

Mae Llywodraeth Cymru bellach yn ymchwilio a gafodd yr amodau ar gyfer cymorth grant eu bodloni.

Dywedodd y pennaeth, Shelim Hussain, ei fod wedi bod yn "hollol dryloyw" gyda swyddogion.

Derbyniodd y cwmni, a sefydlwyd ym mis Ionawr 2014 gan y dyn busnes o Gasnewydd, £1m o arian cyhoeddus yn 2015, ar ôl cyfarfod â'i tharged cychwynnol i greu 100 o swyddi newydd.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau bod taliadau pellach wedi cael eu gwahardd wrth iddynt aros am ganlyniad yr ymchwiliad.

Mae BBC Cymru'n deall bod swyddogion Llywodraeth Cymru yn edrych ar honiadau ynglŷn â nifer y swyddi newydd a gafodd eu creu gan Kukd.com er mwyn cymhwyso ar gyfer taliad o £400,000 ym mis Mawrth 2015, a dau daliad pellach o £300,000 ym mis Mehefin a mis Awst 2015.

Mae Mr Hussain wedi cadarnhau bod rhai swyddi, ar ôl hynny, wedi eu rhoi i gontractwyr allanol yn Bangladesh ac India.

"Penderfynais i leihau nifer y swyddi yng Nghwmbrân a'u hallanoli nhw i India a Bangladesh oherwydd y gost rhatach, fel y gall y busnes oroesi," meddai mewn datganiad i BBC Cymru.

Image caption Dywedodd Shelim Hussain: 'Dwi wedi cytuno gyda [Llywodraeth Cymru] yn 2018 - os nad yw'r swyddi yn bodloni meini prawf y grant - y byddaf yn ad-dalu'r grant.'

Mae ymchwiliad wedi cael ei lansio gan Uned Archwilio ac Atal Twyll Llywodraeth Cymru ar ôl i'r cyn-weinidog economi, Edwina Hart, dderbyn honiadau anhysbus ganol mis Rhagfyr 2015.

Mewn ymateb i nifer o gwestiynau ysgrifenedig gan arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew RT Davies, dywedodd Ms Hart fod Kukd.com wedi derbyn cefnogaeth gwerth £2.75 miliwn ar gyfer 276 o swyddi newydd.

"Hyd yma, mae £1m wedi cael ei dalu, ac mae 100 o swyddi wedi gael eu creu," meddai.

"Bu swyddogion yn cwrdd â'r cwmni ar 17 Tachwedd 2015 i adolygu'r cynnydd, ac fe'u hysbyswyd bod y prosiect wedi cael rhai anawsterau, a bod nifer y swyddi wedi gostwng ers y cais diwethaf."

"Roedd y cwmni wedi dweud eu bod yn 'cymryd camau i adfer y sefyllfa'".

Mae BBC Cymru yn deall bod yr honiadau yn cynnwys bod gweithwyr wedi eu diswyddo, a bod eu swyddi wedi cael eu trosglwyddo i Bangladesh ac India, er ei fod yn amod y grant y dylai unrhyw swyddi newydd o fewn y cwmni fod yng Nghymru am dair blynedd.

Mae honiadau pellach fod staff y cwmni yn cynnwys rhai a drosglwyddwyd o gwmni arall Mr Hussain, Euro Foods Group, ac na chafodd eu swyddi eu hôl-lenwi yn unol ag amodau'r grant.

Mae BBC Cymru wedi siarad â nifer o gyn-weithwyr sy'n dweud eu bod wedi eu diswyddo ar ôl gweithio i Kukd.com am gyfnod o wythnosau neu fisoedd.

Image caption Mae Andrew RT Davies am weld y cwmni'n llwyddo

O ran yr ymchwiliad, dywedodd Andrew RT Davies: "Rwy'n credu ei fod yn bryder mawr, oherwydd dy' ni ddim yn sôn am swm ansylweddol o arian.

"Hyd yma, mae miliwn o bunnoedd wedi cael ei roi i'r cwmni hwn, ac mae'r cwmni wedi derbyn yr arian hwnnw ar sail y ffaith fod swyddi yn mynd i gael eu creu.

"Yn y pen draw, rydym am weld y cwmni'n llwyddo, gan greu swyddi o ansawdd, ond os nad yw hynny yn digwydd, mae angen i Lywodraeth Cymru ofyn a wnaethon nhw bopeth o fewn eu gallu i amddiffyn y pwrs cyhoeddus?"

Dim taliadau pellach

Mewn datganiad, dywedodd Llywodraeth Cymru: "Mae ein Uned Archwilio ac Atal Twyll yn ymchwilio i honiadau yn erbyn Kukd.com ac maent mewn cyswllt â'r cwmni i gasglu gwybodaeth ychwanegol.

"Er nad oes camwedd wedi ei ganfod hyd yma, ni fydd unrhyw daliadau pellach hyd nes bod y mater hwn wedi ei ddatrys."

Fe dderbyniodd Mr Hussain yr MBE yn 2003 am wasanaethau i fusnes yng Nghymru, ac mae'n mynnu bob amodau'r grant wedi'u bodloni.

Dywedodd ei fod yn cydweithredu'n llawn gydag ymchwiliad Llywodraeth Cymru, gan gynnwys darparu "gwybodaeth lawn o'r holl swyddi sydd wedi eu hôl-lenwi".

Dywedodd wrth BBC Cymru ei fod wedi buddsoddi £3m yn Kukd.com a hynny allan o chwaer gwmni, Euro Foods, er mwyn cadw'r cwmni i fynd.

Dywedodd Kukd.com eu bod yn cyflogi 65 o bobl ar hyn o bryd, a'u bod yn rhagweld y byddan nhw mewn sefyllfa i gau'r swyddfa'n India erbyn diwedd mis Medi, yn dilyn recriwtio staff TG newydd.

Ychwanegodd: "Rwyf eisoes wedi cytuno gyda [Llywodraeth Cymru] yn 2018, os nad yw'r swyddi yn bodloni meini prawf y grant, byddaf yn ad-dalu'r grant.

"Hynny yw, os nad oes gan Kukd o leiaf 100 o weithwyr (ac mae ganddo 65 o staff ar hyn o bryd), byddai'n rhaid i mi ad-dalu'r balans ... sydd tua £10,000 y pen."

Adolygu grantiau

Yr wythnos ddiwethaf fe ddaeth yn amlwg bod cwmni gemau cyfrifiadurol OysterWorld, a leolir yn Nhrefforest ger Pontypridd, a oedd wedi derbyn mwy na £1.4m gan Lywodraeth Cymru, wedi mynd i ddwylo'r gweinyddwyr gyda dyledion mawr.

Ym mis Gorffennaf daeth i'r amlwg fod cwmni dur Kancoat yn Abertawe wedi mynd i'r wal ar ôl derbyn mwy na £3miliwn gan weinidogion Cymreig, er gwaethaf y ffaith eu bod wedi cael eu cynghori ei fod yn fenter "risg uchel".

Image caption Mae Adam Price yn galw ar Swyddfa Archwilio Cymru i edrych ar system grantiau cymorth busnes Llywodraeth Cymru

Mae Llefarydd Plaid Cymru ar faterion economaidd, Adam Price AC, wedi galw ar Swyddfa Archwilio Cymru i edrych ar system grantiau cymorth busnes Llywodraeth Cymru, yn dilyn methiant nifer o gwmnïau a oedd wedi derbyn arian cyhoeddus.

Dywedodd Mr Price: "Rwy'n credu ei fod yn bwysig, pan fydd gennych nifer o achosion sy'n codi cwestiynnau ar wahanol lefelau - rhai gweithredol a rhai polisïau - dyna pam mae gennym Swyddfa Archwilio Cymru i ddweud wrthym i gymryd cam yn ôl, ac i ofyn cwestiynau fel 'a yw hyn yn werth am arian? A yw'n cyflawni'r math o bolisi y mae Llywodraeth Cymru wedi eu gosod ar gyfer eu hunain?'"

Mewn ymateb, dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Yn ystod y cyfnod rhwng 2011 a 2015, mae Llywodraeth Cymru wedi cefnogi dros 100,000 o swyddi yn economi Cymru, ac mae'r ffigurau diweddaraf yn dangos fod cyfraddau goroesiad y cwmnïau a gefnogir yn uwch na chyfartaledd y DU.

"Ar hyn o bryd, rydym yn gweithio ar adnewyddu ein blaenoriaethau economaidd er mwyn i ni barhau i adeiladu Cymru decach, fwy ffyniannus, ac yn fwy diogel.

"Fel rhan o'r gwaith hwn, mae'r Ysgrifennydd Seilwaith yr Economi wedi galw ar bobl, busnesau a sefydliadau ledled Cymru i roi eu barn am yr hyn y dylai ein blaenoriaethau economaidd newydd fod."