Ymgyrchwyr yn galw am achub hen bwll glo yn Nhorfaen

quadrangle Image copyright Gwyn Jenkins
Image caption Mae cyn-swyddfa y 'Quadrangle', a ddyluniwyd gan y pensaer Decimus Burton, yn un o'r adeiladau rhestredig ar y safle

Mae ymgyrchwyr wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gamu i'r adwy er mwyn ailddatblygu hen bwll glo yn Nhorfaen.

Ers 40 mlynedd mae'r safle yn Abersychan ger Pont-y-pŵl, sy'n cael ei adnabod fel 'The British' wedi bod yn dirywio.

Ond mae cynlluniau gwerth £3m wedi cael eu cyflwyno fyddai'n gweld yr hen bwll glo yn cael ei hailddatblygu yn stadau tai a pharc natur.

Yn ôl y cyngor mae perchnogion presennol y safle, HSBC, eisiau ei werthu cyn diwedd y flwyddyn.

Fe wnaeth y banc roi'r safle i ocsiwn yn gynharach eleni ond maen nhw nawr wedi gohirio'r arwerthiant er mwyn rhoi amser i gynllun gael ei ddatblygu.

Image caption Mae 'potensial anferth' i'r safle yn ôl Lynda Clarkson

Mae nifer o dyllau cloddio a chyrsiau dŵr ar y safle, ond y gred yw y byddai modd adeiladu rhyw 100 o dai yn yr ardaloedd saffach ac yna gadael i Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent gymryd gofal o weddill y tir fel parc natur.

Dyw'r cyngor heb ddatgelu rhagor o fanylion am y cynlluniau eto, a hynny wedi i drigolion lleol gwyno nad oedd perchnogion preifat y tir wedi bod yn cymryd gofal o'r adeiladau rhestredig arni dros y blynyddoedd.

'Potensial anferth'

Yn ôl Lynda Clarkson, un o'r trigolion lleol, does dim esgus i'r llywodraeth beidio â phrynu'r safle nawr bod y pris wedi gostwng cymaint.

Mae'r ffaith bod sôn wedi bod yn y gorffennol am ei droi'n weithfeydd glo brig hefyd wedi golygu nad yw pobl wedi bod eisiau symud i'r ardal, meddai.

"Mae'r potensial yma'n anferth. Mae'n ardal amrywiol iawn ar gyfer bywyd gwyllt felly fe hoffen ni ei weld o dan berchnogaeth cyhoeddus er mwyn datrys y problemau diogelwch sydd dal ar y safle gyda thyllau cloddio a chyrsiau dŵr," meddai Lynda Clarkson.

Image copyright Gwyn Jenkins

"Mae'n anodd gweld sut y gall perchennog preifat wneud unrhyw fath o arian allan o'r safle ac rydyn ni'n poeni y bydd yn cael ei adael yn wag eto... Gobeithio y gallwn ni ymddiried yn y cyngor a Llywodraeth Cymru i'w ddatrys."

Fe wrthododd arweinydd Cyngor Torfan, Bob Wellington gynnal cyfweliad â'r BBC ond fe ddywedodd mewn datganiad: "Mae nifer o gynigion o'r sector breifat i adfer y tir a datblygu'r safle wedi dod i ddim, ac mae'r safle wedi cael ei esgeuluso ers degawdau.

"Mae'r cyngor wedi trafod â HSBC er mwyn oedi cyn gweld y safle'n dychwelyd i ocsiwn agored, a'r ansicrwydd parhaol y mae hynny'n ei gynnig."