Beirniadu cwmni gwastraff am 'arferion gwaith o'r 60au'

amgen cymru
Image caption Mae cwmni Amgen Cymru'n darparu gwasanaethau ar gyfer Cyngor Rhondda Cynon Taf

Mae cwmni rheoli gwastraff o Rondda Cynon Taf wedi cael eu beirniadu gan undeb llafur am ddefnyddio arferion gwaith "o'r 1960au".

Yn ôl undeb y GMB roedd cwmni Amgen Cymru, sydd dan berchnogaeth y cyngor, yn defnyddio asiantaeth gyflogi oedd yn anfon gweithwyr gartref yn y bore heb dâl.

Roedd yr asiantaeth, Smart Solutions Limited, hefyd yn talu gweithwyr gan ddefnyddio trydydd cwmni, yn codi ffi am slipiau cyflog, ac yn defnyddio treuliau i gyfrannu at gyflogau gweithwyr gan olygu eu bod yn hepgor yswiriant gwladol.

Dywedodd Gareth Morgans, trefnydd rhanbarthol y GMB, bod cwestiynau difrifol ynglŷn â'r ffordd yr oedd yr asiantaeth yn darparu gweithwyr i safle ailgylchu a gwastraff Amgen Cymru ym Mryn Pica ger Aberdâr.

Ond fe fynnodd Smart Solutions eu bod wedi newid y ffordd roedden nhw'n talu eu staff, a'u bod wastad wedi cydymffurfio â gofynion statudol a nad oedden nhw wedi derbyn unrhyw gwynion uniongyrchol am eu gweithredoedd.

Taliadau trydydd cwmni

Mae safle Amgen Cymru yn darparu gwasanaethau ar gyfer Cyngor Rhondda Cynon Taf yn ogystal ag awdurdodau eraill.

Yn gyfreithiol, mae'r cwmni'n gweithredu fel endid ar wahân i'r cyngor, ond mae dau o weithwyr y cyngor ar fwrdd y cyfarwyddwyr.

Mae BBC Cymru wedi gweld slipiau cyflog sydd yn dangos bod gweithwyr wedi cael eu talu gan drydydd cwmni, 'FS Commercial Limited'.

Effaith ar bensiynau?

Roedden nhw hefyd yn gorfod talu am dderbyn slipiau papur, yn ogystal â gorfod talu am unrhyw offer diogelwch personol newydd, ac roedd rhai'n cael trafferth dod o hyd i'w slipiau ar y we.

Yn ôl y GMB roedd rhai gweithwyr yn cael cyn lleied â £7,000 y flwyddyn o gyflog er eu bod yn gweithio llawn amser, gyda'r cwmni yn rhoi 'treuliau' ychwanegol iddyn nhw er mwyn sicrhau eu bod nhw'n cael digon i gyrraedd yr isafswm cyflog.

Fe allai hynny effeithio eu pensiynau mewn blynyddoedd i ddod, yn ôl Gareth Morgans, os oedd hi'n ymddangos nad oedd y gweithwyr yn talu yswiriant gwladol.

Image caption Mae arferion gwaith y cwmni yn ymdebygu "i'r 1960au", yn ôl Gareth Morgans

Dywedodd Mr Morgans bod rhai pobl hefyd yn cael eu hanfon gartref o'r gwaith heb dâl ar ôl gweithio ychydig oriau ac yna cael gwybod nad oedd eu hangen.

"Mae'n debyg bod wyth person yn cael eu hanfon gartref bob dydd - mae hynny'n arfer cyflogi o'r 1960au. Ddylai e ddim digwydd yn yr 21ain ganrif," meddai Mr Morgans.

Ychwanegodd ei fod wedi ceisio trafod y mater â'r cyngor ers deufis bellach, ond bod ei ymdrechion yn ofer hyd yn hyn.

'Dim cwynion'

Mynnodd Smart Solutions fodd bynnag nad oedd unrhyw weithwyr wedi cwyno wrthyn nhw am amodau gwaith ar y safle.

Dywedodd y cwmni nad oedd gweithwyr yn gorfod talu am offer oni bai eu bod nhw yn eu "colli neu gamddefnyddio yn ddiofal neu dro ar ôl tro".

Maen nhw hefyd wedi gwadu bod staff wedi gorfod talu am dderbyn slipiau cyflog papur, ac mai newid mewn rheolau trethi oedd yn gyfrifol am y ffaith nad oedd gweithwyr bellach yn gallu hawlio gostyngiadau ar dreth yn ymwneud â threuliau.

Ychwanegodd llefarydd ar ran Cyngor Rhondda Cynon Taf bod Amgen Cymru yn gweithredu hyd braich oddi wrthyn nhw ac mae eu cyfrifoldeb nhw felly oedd cytundebau â chwmnïau fel Smart Solutions.

"Daeth y Cyngor i wybod am bryderon yn ymwneud â Smart Solutions gan GMB ac ers hynny rydym wedi cysylltu â Smart Solutions er mwyn edrych i'r mater," meddai'r llefarydd.

"Mae Smart Solutions wedi rhoi sicrwydd i'r Cyngor ynglŷn â'r materion a godwyd."