Aberfan: Y newyddiadurwr Vincent Kane yn beio'r wasg

"Dim byd ond dynion yn crebachu ar y domen..."
Image caption "Dim byd ond dynion yn crebachu ar y domen..."

Mae newyddiadurwr oedd yn Aberfan yn dilyn y trychineb wedi dweud bod y wasg wedi portreadu'r gymuned mewn ffordd negyddol.

Roedd Vincent Kane yn un o'r newyddiadurwyr aeth i'r pentref yn ne Cymru yn 1966 ar ôl i domen o lo lithro lawr y mynydd gan ladd 116 o blant a 28 o oedolion.

Fis Hydref bydd hi'n 50 mlynedd ers i'r trychineb ddigwydd.

Mewn cynhadledd ym Mhrifysgol Caerdydd ddydd Iau dywedodd y darlledwr bod yna safbwynt wedi datblygu wedi'r trychineb bod y gymuned yn cael ei gweld fel "problem".

Roedd y trigolion yn cael eu portreadu fel pobl "anodd, barus" oedd "eisiau achosi trwbl" meddai, a doedd y wasg ddim wedi gwneud dim i geisio newid y meddylfryd yma.

Dywedodd hefyd nad oedd y cyfryngau wedi llwyddo i ganfod y gwir ac i ofyn cwestiynau caled.

Meddai Vincent Kane: "Fe wnaeth y cyfryngau fradychu cymuned Aberfan. Roedd yna deimlad mai nhw oedd y broblem.

"Wnaethon ni ddim gweiddi ddigon uchel i ddweud fel arall. I ddweud mai'r ymddiriedolwyr, y llywodraeth a'r gwleidyddion oedd ar fai. Ond yn fwy na neb arall, fod y Bwrdd Glo Cenedlaethol yn cael eu traed yn rhydd.

"Cymuned Aberfan a'r bobl oedd y dioddefwyr, ac nid y broblem. Dyma mae'n debyg oedd pennod tywyllaf yn hanes Cymru yn ystod yr ugeinfed ganrif ac fe ddylai'r wasg fod wedi bod yn angerddol yn ein cefnogaeth."

Image caption Vincent Kane yn annerch y gynhadledd

'Aberfan - Cofio, Anghofio a Symud ymlaen: Trafodaeth' oedd teitl y gynhadledd ddydd Iau.

Cafodd y drafodaeth ei chynnal yng ngholeg newyddiaduraeth Prifysgol Caerdydd i nodi bron i 50 mlynedd ers un o ddigwyddiadau mwyaf erchyll ac angheuol yn hanes Prydain.

Doedd rhai o'r rheiny oedd yn cymryd rhan erioed wedi siarad yn gyhoeddus am eu profiadau o'r diwrnod hwnnw.

Yn eu plith oedd y newyddiadurwr Elwyn Evans a oedd ar gyfnod o brofiad gwaith gyda phapur newydd y Merthyr Express pan ddigwyddodd y llithriad.

"Roeddwn i wedi rhewi yn y fan a'r lle," meddai. "Wnes i drio cyfweld â rhywun? Naddo. Roeddwn i wedi dychryn gymaint a doedd gen i ddim syniad beth i wneud.

"Ond yn waeth na hynny, wnes i ddim ceisio helpu neb. Wnes i ddim byd am wyth awr, dim ond sefyll yno. Nid yn unig oeddwn i wedi methu fel newyddiadurwr, ond roeddwn i wedi methu ar lefel dynol elfennol."

Cafodd Jeff Edwards, a oedd yn wyth oed ar y pryd, ei achub o'r rwbel gan ddyn tân ar y bore hwnnw.

Dywedodd wrth y gynhadledd nad oedd ei ffrind wedi bod mor lwcus ac ei fod wedi byw am flynyddoedd wedi'r digwyddiad gydag "iselder" ac "euogrwydd".

"Roeddwn i'n edrych i'r drych weithiau ac yn torri i lawr oherwydd doeddwn i'n teimlo'n euog mod i wedi goroesi a fy ffrindiau i ddim," meddai.

Image caption Mynwent Aberfan