Teulu o Bwyl yn darganfod bedd perthynas yng Nghymru

Teulu Jan Pojasek ger ei fedd yn Llansawel Image copyright Cyngor Castell-nedd Port Talbot
Image caption Teulu Jan Pojasek ger ei fedd yn Llansawel

Dros 60 mlynedd ar ôl marwolaeth gweithiwr yn ystod gwaith adeiladu Pont Llansawel, mae aelodau o'i deulu o Wlad Pwyl wedi gallu ymweld â bedd eu perthynas am y tro cyntaf.

Roedd Jan Pojasek yn ei arddegau yn ystod yr Ail Ryfel Byd pan gafodd Gwlad Pwyl ei meddiannu gan yr Almaen. Cafodd ei gludo i'r Almaen i wneud gwaith gorfodol yno, ond llwyddodd i ddianc ac ymunodd â byddin y cynghreiriaid.

Wedi'r rhyfel, daeth Cymru yn ail gartref i Jan a bu'n gweithio yn y diwydiant adeiladu nes ei farwolaeth mewn damwain ar 8 Ionawr 1952 yn 26 oed. Trefnwyd ei angladd gan ei ffrindiau, ond oherwydd y Llen Haearn, ni allai ei deulu fod yn bresennol.

Y llynedd, derbyniodd y Cyngor Castell-nedd Port Talbot e-bost gan Dawid Kutryn, oedd wedi bod yn chwilio am fedd ei hen ewythr am beth amser. Ychydig iawn o fanylion oedd gan y teulu ac roedd rhwystrau ieithyddol wedi'u hatal rhag dod o hyd i fwy o wybodaeth am eu perthynas yn y gorffennol.

Gwaith ymchwil

Yn dilyn ymchwil gan wasanaeth archifau'r cyngor, canfuwyd union leoliad y bedd a rhoddwyd gwybod i'r teulu. Yna derbyniodd y cyngor rai eitemau teyrnged a roddwyd ar y bedd ac fe anfonwyd y lluniau yn ôl i'r teulu Kutryn.

Trosglwyddwyd y manylion i Angela Healy hefyd, aelod lleol o elusen Gatholig Cymdeithas St Vincent De Paul, a drefnodd i'r garreg goffa ar y bedd gael ei hanfon i saer maen i gael ei glanhau a'i hadfer.

Cynhaliwyd gwasanaeth i ailgysegru a bendithio'r bedd ym mis Mai gan Offeiriad Pwyleg, y Tad Artur Strzepka. Roedd aelodau o Eglwys Gatholig San Joseff yng Nghastell-nedd, staff yr Adran Fynwentydd ac Aelod y Cabinet dros yr Amgylchedd, y Cyng. Ted Latham yn bresennol yn y seremoni.

Image copyright Teulu Pojasek
Image caption Jan Pojasek

Mynwent

Fis diwethaf, teithiodd Dawid a'i deulu o Wlad Pwyl i Lansawel i ymweld â bedd Jan ym Mynwent Llanilltud Fach, yn ogystal â lleoliad y ddamwain.

Dywedodd y Cynghorydd Ali Thomas OBE, Arweinydd Cyngor Castell-nedd Port Talbot: "Rwy'n falch iawn bod y cyngor wedi gallu chwarae ei ran mewn stori mor deimladwy. Mae staff ein Hadran Fynwentydd wedi mynd y tu hwnt i'r hyn a ddisgwylir i sicrhau y gallai'r teulu Kutryn ganfod bedd eu perthynas ar ôl yr holl flynyddoedd."

Cyn dychwelyd i Wlad Pwyl, ymwelodd y teulu â swyddfa Maer Castell-nedd Port Talbot, y Cynghorydd Sheila Penry, i roi anrheg i'r cyngor i ddiolch am ei gymorth a'r croeso cynnes a gawsant yn ystod eu hymweliad.

Meddai Dawid Kutryn: "Diolch i bawb sydd wedi cyfrannu at helpu ein teulu. Ni fyddwn byth yn anghofio hyn a byddwn bob amser yn ddiolchgar am bopeth.

"Mae popeth wedi rhagori ar ein disgwyliadau. Trefnwyd y daith gyfan gan Gymdeithas St Vincent De Paul ac rydym yn ddiolchgar iawn iddi am ein helpu. Roedd gallu ymweld â bedd ein perthynas ar ôl yr holl amser yma yn brofiad ingol."