Clefyd cymhleth

Lisa a Tora Image copyright Lisa Thomas/Instagram
Image caption Lisa a Tora

Ydych chi wedi clywed am Neurofibromatosis? Mae'n glefyd cyffredin ond un cymhleth iawn. Mae un ymhob 2500 o fabis yng Nghymru wedi cael y diagnosis ac mae 'na alw ar ragor o adnoddau yma i'w drin.

Mae Tora, merch fach Dr Lisa Thomas, yn un o'r rhai sydd â NF. Mae Lisa, sy'n feddyg teulu yng Nghaerdydd, yn sôn wrth Cymru Fyw sut mae bwyta'n iach a chyfryngau cymdeithasol yn helpu hi a'i theulu i ddelio gyda'r clefyd:


Smotyn

Er fy mod i'n feddyg teulu roedd hi'n dal yn sioc i glywed fod prawf genetig Tora yn dangos neurofibromatosis, er fod gen i amcan fod rhywbeth yn bod cyn y canlyniad. Mae hi'n ddyflwydd nawr, gyda brawd sy'n bump mis oed, Macsen.

Fe wnes i sylwi bod ganddi smotyn café au lait, ar ei choes pan oedd hi tua wythnos oed. Mae dros chwech yn arwydd o neurofibromatosis a dros y ddwy flynedd diwethaf mae Tora wedi datblygu llawer mwy.

Neurofibromatosis, neu NF, yw'r enw ar grŵp o glefydau sy'n achosi tiwmorau sy'n tyfu ar nerfau, unrhywle yn y corff.

Clefyd genetig yw NF ac mae hanner y cleifion yn ei etifeddu o'u rhieni, a'r hanner arall yn ei ddatblygu pan fo rhywbeth yn mynd o'i le - wrth i'r gennyn gael ei greu (spontaneous mutation).

Does dim modd gwybod pa mor wael fydd effaith yr NF, na phwy fydd y mwyaf tebygol o ddangos symptomau.

Tiwmorau

Mae NF1 yn glefyd cymhleth ac mae'n datblygu'n wahanol o berson i berson. Mae'r rhan fwyaf yn cael tiwmorau ar neu o dan y croen a'r smotiau café au lait, ond hefyd gall rhai pobl ddatblygu tiwmorau yn y llygaid, problemau gyda'r esgyrn, pwysedd gwaed uchel ac mae llawer yn cael problemau dysgu.

Yn anffodus, mae e hefyd yn cynyddu y risg o wahanol math o ganser.

Ar y funud mae gan Tora ben mawr, sydd yn gyffredin yn NF, ac mae hi'n fyr i gymharu gyda phlant eraill. Dyw hi ddim yn gryf iawn ar ei thraed chwaith gan fod ganddi low tone a hypermobility syndrome. Oherwydd hyn, mae Tora yn aros am sgan MRI a rei phen, ac yn aros i weld y ffisiotherapydd.

Yn anffodus, does dim arbenigwyr yng Nghymru. Mae yna ddau clinig arbennig yn Lloegr ond mae rhaid gwneud cais am arian i fynd yna. Gobeithio bydd mwy o arbenigwyr yng Nghymru yn y dyfodol.

Image copyright Lisa Thomas/Instagram

Llysiau

Does dim triniaeth ar gael am NF ar y funud. 'Dyn ni wedi gwneud llawer o ymchwil am beth allwn ni wneud fel teulu i helpu Tora. Mae llawer o waith ymchwil yn awgrymu bod deiet llysieuol yn lleihau'r risg o nifer o glefydau, yn cynnwys canser.

'Dyn ni wedi darllen llawer, yn enwedig ar wefan Nutrition Facts sy'n rhoi'r dystiolaeth ddiweddaraf ar effaith yr hyn ry'n ni'n fwyta ar ein hiechyd.

Fel teulu ni wedi penderfynu bwyta llawer o lysiau, ffrwythau, cnau, ac yn y blaen, a dim sy'n dod wrth anifeiliaid, dim cig, wyau na chynnyrch llaeth. Ry'n ni i gyd yn bwyta yr un peth.

'Dyn ni ddim am roi neges gymysg i Tora. 'Dyn ni hefyd yn annog Tora i gadw'n heini drwy gymnasteg a dawnsio. Mae'r gymnasteg yng nghanolfan iechyd Sakura yn ein helpu hi gymaint, ac mae hi'n lot mwy hyderus.

Image caption Tora a'i brawd yn cael hwyl yn y gampfa

'Ryn ni am i Tora gael agwedd bositif tuag at NF, a ry'n ni am ei hannog hi i gymryd cyfrifoldeb dros ei hiechyd ei hun. Does neb yn gwybod beth sydd rownd y gornel, felly mae hi'n bwysig aros yn bositif.

Mae lot o straeon negatif ar y we am NF, digon i godi ofn arna i fel meddyg, felly ry'n ni wedi dechrau tudalen Instagram i ddangos beth mae Tora yn ei fwyta a pha mor dda mae hi gyda'r diet a'r ymarfer corff.

'Ryn ni wedi cael negeseuon gan rieni eraill, gan gynnwys rhai yn America, sydd â phlant gyda NF i ddweud fod hwn wedi rhoi cysur iddyn nhw.