Anrheg pen-blwydd Agatha Christie

Julie Walters, Iain Glen, Tamsin Greig, Patrick Stewart, Miranda Hart a Hugh Bonneville, wnaeht berfformiad arbennig o'r 'Mousetrap' pan yn dathlu 60 mlynedd o fodolaeth Image copyright AP
Image caption Julie Walters, Iain Glen, Tamsin Greig, Patrick Stewart, Miranda Hart a Hugh Bonneville mewn perfformiad arbennig i ddathlu 60 mlynedd 'The Mousetrap'

Ar 27 Medi bydd un o ddramâu enwocaf byd y theatr yn cael ei llwyfannu unwaith eto yng Nghaerdydd. Ers 1952 mae 'The Mousetrap' gan Agatha Christie wedi cael ei pherfformio yn ddi-dor yn y West End yn Llundain sy'n golygu bod y ddrama yn dal record y byd am y cynhyrchiad mwyaf hir-hoedlog.

Ond wyddoch chi bod gan nifer o Gymry le i fod yn ddiolchgar bod y ddrama yn dal i lenwi'r theatrau? Cymru Fyw fu'n gwneud y gwaith ditectif.


Mae nofelau Agatha Christie yn dal i werthu miloedd o gopïau ar hyd y lled y byd bob blwyddyn ac mae anturiaethau ei ddau dditectif enwocaf, Miss Marple a Hercule Poirot, yn dal i fod yn boblogaidd gyda'r darllenwyr.

Cyn ei marwolaeth yn 1976 roedd yr awdures yn ymwelydd cyson â Chymru gan bod Rosalind, ei hunig ferch o'i phriodas gyntaf, yn byw yn Nhregolwyn, ym Mro Morgannwg.

Pan roedd Mathew Prichard, mab Rosalind, yn naw oed cafodd anrheg pen-blwydd anarferol gan ei fam-gu - hawliau i ddrama The Mousetrap.

"Ro'n i'n rhy ifanc i ddeall yn iawn beth oedd yn digwydd, ac yn wir, ddaeth hi ddim mas gydag amlen ar fore fy mhen-blwydd a dweud, "Dyna ti, fi wedi rhoi drama i ti!" Ond roedd hwn yn rhywbeth i mi gael ei gadw, a fyddai'n gofalu amdana'i ac wir yn fy ngalluogi fi i ddilyn fy niddordebau.

"Yn y 50au cynnar, roedd hi yn awdures arbennig a llwyddiannus iawn, ac felly fel y person hael yr oedd hi, roedd hi'n ceisio meddwl am ffyrdd allai Mam a finne gael budd o'r sefyllfa. Roedd hi'n berson hynod o hael yn rhoi arian at achosion da lleol a dyna oedd tu ôl i'r syniad yma hefyd rwy'n sicr.

"Mae'n siwr iddi hi feddwl fyddai'n neis i mi gael drama fach fyddai'n dod ag ychydig o arian mewn am ychydig o fisoedd a chynnig y cyfle i mi gael meddwl a phenderfynu beth fydden ni am wneud pan roedd yr amser yn addas."

Mathew Prichard oedd unig ŵyr Agatha Christie ac mae ganddo atgofion melys am dreulio amser yng nghwmni ei fam-gu yn ei chartref yn Nyfnaint.

"Yn ystod ugain mlynedd cyntaf fy mywyd, doedden ni byth yn trafod llyfrau na'i gwaith ond yn hytrach fydden ni'n cael amser neis gyda'n gilydd pob haf. Byddai hi weithiau'n dod lan i'n cartre ni, Pwll-y-wrach, yn arbennig adeg y Nadolig. Roedd hi wrth ei bodd yn treulio amser gyda'i theulu.

Image copyright Getty Images
Image caption Mathew Prichard gyda'i fam-gu, Agatha Christie, ym Maes Awyr Llundain

"Ond yr hyn sy'n sefyll mas i fi yw taw hi oedd un o'r gwrandawyr gorau rwy' erioed wedi ei chyfarfod. Doedd hi ddim yn siarad gymaint â hynny, ond mi fyddai wastad yn gwrando ac yn cymryd diddordeb yn yr hyn oedd o'i chwmpas, ac yn wir dyna efallai oedd ei chyfrinach pan yn llunio straeon.

"Yn y 60au, roeddwn i yn y brifysgol yn Rhydychen, a bydden ni'n aml gyda ffrindiau coleg yn mynd i'w gweld am ginio dydd Sul. Tua'r adeg yna, 'sgrifennodd hi lyfr o'r enw Endless Night, oedd yn trafod pobl o'r un oedran â fi a fy ffrindiau. Roedd hynny yn dangos bod ganddi hi ddealltwriaeth graff o arferion, teimladau ac anghenion pobl ifanc, er gwaetha'r ffaith ei bod yn ei 70au erbyn hynny!"

Ers blynyddoedd lawer mae The Mousetrap wedi cael ei pherfformio yn St Martin's Theatre yn y West End, ond nawr mae'r cynhyrchiad yn ôl yng Nghymru. Mae gan Mathew Prichard atgofion am ei fam-gu yn ystod un o'r perfformiadau cynnar yn Llundain.

"Rwy'n cofio unwaith, roeddwn yn chwarae criced i dîm yr ysgol yn Llundain, ac er synod wnaeth Mam-gu gynnig mynd â'r ddau dîm mas i weld perfformiad o The Mousetrap gyda'r nos.

"Aethon ni gyd mas i weld y ddrama, a mi wnaethon ni fwynhau'r perfformiad a chael pryd o fwyd bach mewn tŷ bwyta gyferbyn â'r theatr.

"Ar ôl y bwyd, cododd un o'm cyd-ddisgyblion a diolch iddi am y noson a diolch hefyd am ei gwaith, gan fynd ymlaen i ddweud faint oedd e'n mwynhau ei straeon.

"Dyna pryd wnaeth e wirioneddol fy nharo i ei bod hi'n arbennig iawn, ac nid pawb oedd â Mam-gu oedd wedi ysgrifennu dramâu sydd yn cael eu perfformio yn y West End, ac oedd yn dipyn o arwres i fy nghyfeillion. Rwy'n cofio teimlo'n falch iawn bod ganddon ni berthynas mor agos."

Yn 1985 fe sefydlodd Mathew Prichard Ymddiriedolaeth Elusennol Tregolwyn (Colwinston Charitable Trust) i ddosbarthu rhai o freindaliadau'r sioe boblogaidd i'r celfyddydau yma yng Nghymru. Mae Gŵyl Gregynog, Amgueddfa Cymru, Artes Mundi, a'r Opera Cenedlaethol ymhlith y cyrff a'r digwyddiadau sydd wedi elwa o haelioni'r ymddiriedolaeth. Ac i Agatha Christie mae'r diolch am ei ddiddordeb dwfn mewn cerddoriaeth:

Image copyright Getty Images
Image caption Mathew Prichard

"Fe wnaeth hi ddylanwadu yn fawr arna' i gan annog fy nghariad at gerddoriaeth, yn arbennig opera. Bydda' hi'n mynd â mi'n gyson ar dripiau i Salzburg a Vienna i weld rhai o'r cantorion a pherfformiadau gorau yn y byd, ac mae'r diddordeb wnaeth hi ei feithrin yn dal gyda fi heddiw a dal yn dylanwadu ar fy mywyd.

"Rwy'n falch iawn fod cylch eithaf cyflawn celfyddydol yma. Mae The Mousetrap yn esgor ar gyllid sydd yn ei dro'n esgor ar fwy o greadigrwydd o'r safon uchaf yng Nghymru.

"Mae'n anodd dychmygu teyrnged gwell i fenyw arbennig iawn, hi yw'r unig wir athrylith rwy' erioed wedi ei chyfarfod, ac mae hon yn deyrnged berffaith i'w thalent, ond hefyd i'r ffaith ei bod mor ostynedig a charedig."