Galw am lanhau gwely afon yng Ngwynedd i atal llifogydd

Pont Lliw Image copyright Google
Image caption Mae Pont Lliw yn croesi'r afon ar y ffordd rhwng Llanuwchllyn a'r Bala

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn wynebu galwadau i ddatrys trafferthion llifogydd ar hyd un o'r prif ffyrdd drwy ganol gogledd Cymru.

Dywedodd y cynghorydd Alan Jones Evans bod ffordd yr A494 ger Llanuwchllyn wedi cael ei chau pum gwaith y gaeaf diwethaf wrth i lefel y dŵr yn Afon Lliw godi'n anarferol o uchel.

Byddai dyfnhau'r afon wrth lanhau rhywfaint o'r gro sydd ar ei gwaelod, meddai, yn ei rhwystro rhag gorlifo cymaint gan leihau'r risg o lifogydd.

Ond mae Cyfoeth Naturiol Cymru, sydd wedi cynnal asesiadau ar y safle, wedi dweud mai ychydig iawn o wahaniaeth fyddai clirio'r afon yn ei wneud.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Mae Alan Jones Evans wedi galw i ailfeddwl y penderfyniad i beidio â chodi gro o wely'r afon

"Hon ydi'r brif wythïen rhwng Dolgellau a'r Bala, ac os ydi'r ffordd yma'n cau mae'n golygu fod y gwasanaethau diogelwch yn methu pasio," esboniodd Mr Evans wrth raglen y Post Cyntaf Radio Cymru.

"Mae 'na boen a phryder mawr fod hyn yn batrwm sydd 'di gwaethygu ers blwyddyn neu ddwy rŵan."

Dywedodd bod amaethwyr o'r farn bod y gro wedi bod yn casglu, ac mai dyna oedd yn achosi'r dŵr i fynd dros y cei a boddi'r ffordd.

Ond mae "pryder gwirioneddol" bellach ynglŷn â sut i ddatrys y broblem wedi i Cyfoeth Naturiol Cymru ddweud nad oedd eu hastudiaeth nhw wedi dangos angen i lanhau gwely'r afon.

"Os 'di'r ffordd yma'n cau mae hi ar ben arnom ni," ychwanegodd y cynghorydd.

"'Swn i'n licio gwybod os oes 'na... agenda cudd, lle dy'n nhw ddim yn fodlon symud y gro achos [rhesymau] cadwriaethol, ariannol neu beth."

'Dim gwahaniaeth'

Dywedodd Rheolwr Gweithredoedd Cyfoeth Naturiol Cymru, Keith Ivens: "Un o'n prif amcanion ni yw diogelu pobl ac eiddo oddi wrth lifogydd, ac er na allwn ni atal llifogydd bob tro rydyn ni'n blaenoriaethu'n gwaith er mwyn sicrhau ein bod ni'n lleihau'r risg ble fo'n bosib.

"Yn dilyn stormydd y gaeaf diwethaf fe wnaethon ni gynnal arolwg o'r Afon Lliw a datblygu model o'r afon er mwyn asesu'r risg yn ymwneud â phentyrrau gro, a gweld a fyddai eu clirio oddi yno yn atal llifogydd i eiddo cyfagos a'r ffordd.

"Fe wnaeth y gwaith ddatgelu na fyddai cael gwared â'r gro yn newid llifogydd ar yr A494. Fyddai ddim llawer o newid i ddyfnderoedd llifogydd oherwydd bod dŵr yn gadael y cwrs yn uwch i fyny'r afon, y tu hwnt i ddylanwad y gro."

Ychwanegodd nad yw Cyfoeth Naturiol Cymru yn gwneud gwaith o glirio gro o afonydd oni bai bod eu hymchwil yn dangos angen clir i wneud hynny.