Sir Gâr yn ennill apêl yn erbyn tair o'r safonau iaith

Cyngor Sir Gaerfyrddin
Image caption Fe heriodd Cyngor Sir Gaerfyrddin dair o'r safonau iaith

Mae Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi ennill apêl yn erbyn tair o Safonau Iaith Comisiynydd y Gymraeg, sy'n golygu na fydd yn rhaid iddyn nhw eu gweithredu.

Cafodd y safonau iaith eu cyflwyno ym mis Mawrth er mwyn gosod dyletswyddau cyfreithiol newydd ar gynghorau sir, Llywodraeth Cymru a'r parciau cenedlaethol i ddarparu gwasanaethau yn yr iaith.

Ond daeth i'r amlwg ym mis Mai bod awdurdodau wedi cyflwyno cyfanswm o 273 o heriau i'r safonau.

Nes yn ddiweddar, roedd Sir Gaerfyrddin yn cael ei ystyried yn un o gadarnleoedd yr iaith Gymraeg, ond wedi i ganlyniadau Cyfrifiad 2011 ddangos gostyngiad pellach yn nifer y trigolion sy'n medru'r iaith, mae galw wedi bod am weithredu ar frys i atal gostyngiad pellach.

O ganlyniad, mae Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi paratoi strategaeth i hybu'r iaith Gymraeg yn y sir dros bum mlynedd, a bydd yr awdurdod yn gorfod gweithredu dros 170 o safonau ieithyddol.

Yn ôl y cyngor, maen nhw'n bwriadu defnyddio'r Gymraeg fel prif iaith weinyddol yr awdurdod yn y pendraw.

Ond fydd yr awdurdod ddim yn gorfod gweithredu tair safon yn ymwneud â chynnal rhai cyfarfodydd arbennig trwy gyfrwng y Gymraeg - heb ddefnyddio cyfieithydd - ar ôl i Gomisiynydd y Gymraeg gytuno i dair apêl gan y cyngor sir.

Image caption Mae Meri Huws wedi cytuno i dair apêl gan Gyngor Sir Gaerfyrddin

Mae Swyddfa Comisiynydd y Gymraeg wedi cadarnhau ei bod wedi derbyn yr heriau.

Dydy'r datblygiad ddim wrth fodd ymgyrchwyr iaith.

Yn ôl Ffred Ffransis o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg, mae'r ffaith fod yr awdurdod wedi gofyn am gael ei eithrio o rai o'r safonau yn anfon y neges anghywir.

"Mae'n rhoi'r argraff, yn lle bod Sir Gaerfyrddin yn rhoi arweiniad i Gymru gyfan, fel rydyn ni eisiau ei weld yn digwydd, mae e fel 'se Sir Gaerfyrddin yn trio dod mas o'i chyfrifoldebau," meddai.

Mae cais wedi ei wneud i Gyngor Sir Gaerfyrddin am eu hymateb i'r newyddion.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Rhai o bobl tre Caerfyrddin yn cael eu holi a oedd hi'n rhesymol i bobl allu cynnal cyfarfod yn llwyr drwy gyfrwng y Gymraeg gyda'r Cyngor heb gymorth cyfieithydd?

Mae rhyw 13 o gynghorau eraill yn herio safonau iaith y Comisiynydd, gyda Chyngor Mynwy hefyd wedi ennill apêl ynglŷn â gwasanaethau yn ei derbynfa.

Ond bydd yna syndod gan lawer bod awdurdod fel Sir Gâr, sydd wedi bod mor llafar dros ddyfodol yr iaith, wedi ymladd yn erbyn mesurau sydd i fod i wella'r ddarpariaeth i siaradwyr Cymraeg.


Y safonau y llwyddodd Sir Gâr i'w herio:

Safon 27CH: Os byddwch wedi gwahodd mwy nag un person i gyfarfod (nad yw'n ymwneud â llesiant un neu ragor o'r unigolion a wahoddir), a bod pawb a gafodd wahoddiad wedi eich hysbysu eu bod yn dymuno defnyddio'r Gymraeg yn y cyfarfod, rhaid ichi gynnal y cyfarfod yn Gymraeg (heb gymorth gwasanaeth cyfieithu ar y pryd na gwasanaeth cyfieithu olynol).

Safon 28: Os byddwch yn gwahodd mwy nag un person i gyfarfod, a bod y cyfarfod hwnnw yn ymwneud â llesiant un neu ragor o'r unigolion a wahoddwyd, rhaid ichi - (a) gofyn i'r unigolyn hwnnw neu i bob un o'r unigolion hynny a yw'n dymuno i'r cyfarfod gael ei gynnal yn Gymraeg, a (b) os yw'r unigolyn hwnnw, neu os yw pob un o'r unigolion hynny, yn eich hysbysu ei fod yn dymuno i'r cyfarfod gael ei gynnal yn Gymraeg, cynnal y cyfarfod hwnnw yn Gymraeg (heb gymorth gwasanaeth cyfieithu ar y pryd na gwasanaeth cyfieithu olynol).

Safon 73: Os byddwch yn cael cais am grant yn Gymraeg, a bod angen cyfweld ag ymgeisydd fel rhan o'ch asesiad o'r cais, rhaid ichi gynnig cynnal y cyfweliad yn Gymraeg ac, os yw'r ymgeisydd yn dymuno hynny, rhaid ichi gynnal y cyfweliad yn Gymraeg (heb gymorth gwasanaeth cyfieithu ar y pryd na gwasanaeth cyfieithu olynol).