Dr Elin Jones: 'Cymru'n colli trysorau hanesyddol'

Dr Elin Jones

Mae hanesydd blaenllaw wedi dweud wrth raglen Taro'r Post ar BBC Radio Cymru bod Cymru yn colli trysorau o'i hanes diwydiannol.

Dywedodd Dr Elin Jones bod pwll glo "eithriadol o hanesyddol" yn ne Cymru yn mynd yn angof oherwydd oedi i gynllun i ddatblygu'r safle.

Agorodd pwll Penallta yn Ystrad Mynach yn 1906 ac roedd yn un o byllau pwysicaf yr ardal, gan gyflogi dros 3,000 o bobl yn 1931.

Cafodd ei gau yn 1991 ond hyd yn hyn nid yw cynllun i adeiladu tai ar y safle wedi mynd yn ei flaen.

Yn rhan o'r cynllun, byddai rhannau rhestredig o'r safle, gan gynnwys offer ac adeiladau, yn cael eu hamddiffyn.

Pydru

Ond yn ôl Dr Jones, mae cyflwr yr adeiladau yn dirywio.

"Dyw e ddim fel bod neb yn talu sylw, mae o'n pydru yna, o flaen ein llygaid ni" meddai.

Dywedodd bod angen gwarchod y lle, drwy "nodi pwysigrwydd hanes y lle mewn rhyw ffordd, yn gyhoeddus ac yn amlwg, ac wedyn addasu'r adeiladau".

Fe wnaeth gyfaddef bod cadw pwll glo i fynd yn fenter "gostus eithriadol" ond dywedodd bod modd amddiffyn yr adeiladau.

"Mae modd addasu'r adeiladau yma ond mae'n rhaid cael gweledigaeth er mwyn 'neud hynny a rhaid cael gwybodaeth o'n treftadaeth ni a gwybodaeth am ein hanes ni a sylweddoli mor bwysig oedd Penallta yn hanes glofaol Cymru."

Mewn datganiad, dywedodd Cyngor Caerffili bod y safle yn un "pwysig" a'u bod yn "awyddus i weld bod hanes a threftadaeth y safle yn cael ei ddiogelu".

Ychwanegodd y llefarydd bod nifer o berchnogion gwahanol i'r tir a sawl cais cynllunio gwahanol hefyd.

Gwrandewch ar y rhaglen yma.