Datganoli trethi: Rhybudd y gallai Cymru golli arian

UK bank notes Image copyright Getty Images

Gallai Cymru golli cannoedd o filiynau o bunnau os nad ydi cytundeb ar gyllideb Cymru yn dilyn datganoli trethi yn ystyried incymau isel yn y wlad, yn ôl adroddiad.

Mae trafodaethau'n parhau ddydd Llun am newidiadau i'r swm y mae'r Trysorlys am ei yrru i Gymru.

Bydd y swm hwnnw'n newid gan y bydd y Cynulliad yn cael yr hawl i godi trethi o 2018 ymlaen.

Mae'r Alban eisoes wedi taro bargen gyda'r Trysorlys, ond dywedodd Prifysgol Caerdydd a'r Institute for Fiscal Studies na fyddai'r model o reidrwydd yn gweddu i Gymru.

Dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai ond yn cytuno i delerau "sy'n deg i Gymru".

Newid grant

Ar hyn o bryd mae Cymru'n cael ei hariannu gan grant bloc o'r Trysorlys, ond o 2018 ymlaen bydd y dreth stamp ar dir a'r dreth claddu sbwriel yn cael eu datganoli.

Mae disgwyl i bwerau trethu pellach symud i Fae Caerdydd yn sgil Mesur Cymru.

Yr hyn y mae Llywodraeth Cymru a Thrysorlys y DU yn ei drafod yw faint bydd y grant gan y Trysorlys yn newid pan fydd arian treth yn dod i Gymru o dan system o'r enw'r fframwaith cyllidebol.

Bydd Mark Drakeford, Ysgrifennydd Cyllid a Llywodraeth Leol Cymru, yn cwrdd â phrif ysgrifennydd i'r Trysorlys, David Gauke, ddydd Llun.

Incymau is

Dywedodd Ed Poole o Ganolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd: "Efallai bod newid y grant bloc Cymreig ar ôl datganoli trethi yn ymddangos fel mater technegol, ond mae'n bell o fod yn ddibwys.

"Mae cannoedd o filoedd o bunnau o gyllid Cymru yn y fantol."

Ychwanegodd yr adroddiad: "Er bod gan Gymru a'r Alban gyfraddau twf poblogaeth sydd llawer is na Lloegr, mae'r ddwy wlad yn wahanol o ran maint a gwasgariad eu treth.

"Mae gan Gymru incymau sy'n sylweddol is na'r Alban a Lloegr.

"Gallai'r gwahaniaethau hyn olygu toriadau o gannoedd o filiynau o bunnau... i gyllideb Cymru os nad ydyn nhw'n cael eu ffactora mewn i'r fframwaith cyllidebol yr hydref hwn."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae hwn yn adroddiad defnyddiol sydd, ynghyd â chyfraniadau eraill gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru, yn dangos pwysigrwydd y fethodoleg ar gyfer newid y grant bloc wedi datganoli grymoedd trethu."