Ysgol gartrefol

dysgu gartre Image copyright Getty Images

Bob bore bydd dros 466,000 o blant Cymru yn cychwyn ar eu taith i'r ysgol, ond mae 'na tua dwy fil o blant eraill fydd yn aros adre i gael eu gwersi.

Pam bod nifer o rieni yn penderfynu sefydlu dosbarth yn y 'stafell fyw neu'r gegin yn hytrach nag anfon eu plant i'r ysgol?

"Fe benderfynon ni ddysgu'r plant adre oherwydd bod ein mab hynaf yn profi problemau wrth ddysgu mathemateg pan oedd yn yr ysgol gynradd," eglurodd Siriol Butterworth o Gaerfyrddin wrth Cymru Fyw.

"Roedd yna restr aros o ddros ddwy flynedd am asesiad gan seicolegydd addysg. Roedd asesiad preifat oedd yn dangos bod Dan wedi effeithio gan dyscalculia. Mae'n llai cyffredin na dyslexia ac fel arfer yn cyd-fynd â'r cyflwr yna. Chafodd problemau Dan ddim eu hadnabod oherwydd bod ei lythrennedd, darllen a sillafu yn arbennig o dda.

"Fel rhieni roeddem ni yn gweld ei hunan hyder yn lleihau ac roeddwn yn rhagweld y bydde fe'n cael ei roi mewn set yn isel wrth fynd ymlaen i'r ysgol uwchradd."

Image caption Trafferthion gyda rhifau wnaeth ysgogi Siriol Butterworth i addysgu ei mab Dan gartre

Y dosbarth neu'r traeth?

Rhesymau ymarferol eraill oedd y tu ôl i benderfyniad Lois Eckley a'i gŵr Edward dros ddysgu eu meibion Evan, 10 oed ac Aaron sy'n saith.

"Mae Edward yn gyn brifathro mewn ysgol gynradd ac felly fe wnaethon ni'n siwr fod gyda ni'r deunydd cywir er mwyn sicrhau bod y bechgyn yn dysgu yr hyn fyddai plant yr un oedran yn ei ddysgu mewn unrhyw ysgol arall," meddai Lois.

"Roedd hi'n anodd i'r bechgyn i gael Mam a Dad yn dweud wrthyn nhw beth i'w wneud ac ar brydiau yn ddiamynedd. Roedd hi'n anodd arnyn nhw hefyd i beidio bod gyda'u cyfoedion yn dysgu ar y cyd a chael cwmni ffrindiau ar yr un pryd.

"Y sialens fwyaf i ni oedd mwynhau'r dysgu hefyd, yn arbennig ar ddyddiau pan fyddai'n well ganddom ni gyd fod allan yn nofio neu'n chwarae ar draeth."

Mae Siriol Butterworth yn credu bod ei mab Dan wedi gallu datblygu yn ei ffordd ei hun trwy gael ei ddysgu adref.

"Mae'n gallu delio gyda'r anhawster mae yn ei gael wrth ddysgu maths. Ro'n i'n gwybod nad oedd e'n dwp - roedd e'n cofio enwau a digwyddiadau o lyfrau fel Y Merlyn Du a Secret Garden yr oeddwn wedi eu darllen iddo pan oedd e'n blentyn bach, ac eto doedd e ddim yn gallu cofio beth oedd 3x3 awr ar ôl di fi ei ddysgu fe!

"Am y chwe mis cyntaf o addysg gartre wnes i ddim yngan y gair mathemateg wrth Dan. Dim ond ail ennill ei hyder wrth ddelio gyda rhifau mewn ffordd ymarferol - coginio, adeiladu, mesur ayyb.

"Un o'r prif fanteision o addysgu gartre oedd y rhyddid i deithio er mwyn dysgu - i Rufain, Athens, yr Aifft, Caerfaddon a llu o lefydd eraill."

Image caption Lois yn addysgu ei meibion, Evan ac Aaron

Ond roedd gan Lois Eckley ei phryderon am addysg eu meibion cyn cychwyn ar eu taith hwythau rownd y byd.

"Ro'n i'n poeni y byddai'r bechgyn rhywsut yn colli allan, neu'n disgyn ar ei hôl hi gyda'i haddysg," meddai.

"Ond wrth gyrraedd diwedd y flwyddyn mae'r hyn oedd yn fy ngofidio i wedi hen dawelu.

"Mae'r bechgyn wedi dod i rwtîn gan setlo i wneud y gwaith am rhai oriau bob bore yn ystod yr wythnos yn gwbl ddi-ffwdan.

"Mae nhw wedi datblygu mewn sawl ffordd gan gynnwys yn addysgol. Mae nhw wedi cael gwersi un wrth un fwy neu lai am flwyddyn gyfan ac mae gwaith ysgrifenedig Aaron wedi gwella yn ogystal â'i Gymraeg a'i Saesneg.

"Mae'r ddau wedi magu sgiliau canolbwyntio a gorfod gweithio ar ben eu hunain. Doedd dim i dynnu eu sylw nhw mewn dosbarth yn llawn o blant. Mae nhw wedi gorfod dysgu dibynnu ar eu gallu eu hunain."

Cyfleoedd gwahanol

Yr her fwyaf i Siriol Butterworth oedd addasu i'w rôl newydd: "Roedd angen cadw hunan ddisgyblaeth a brwdfrydedd ar hyd y cyfnod. Roedd lot fawr o ffrindiau a diddordebau gan y plant felly doedd cymdeithasu yn sicr ddim yn broblem.

"Rwy'n meddwl bod y plant yn falch iawn o'r ffaith eu bod wedi treulio cyfnod o'r bywyd yn cael eu dysgu mas o'r ysgol a bod hynny yn eu gwneud yn wahanol mewn rhyw ffordd.

"Maen nhw yn sicr yn teimlo eu bod wedi dysgu pethau a phrofi pethau na chafodd eu ffrindiau y cyfle i wneud wrth fod yn rhydd o ofynion y cwricwlwm am gyfnod.

Image caption Siriol Butterworth a'i theulu

"Rwy'n cyfrif fy hun yn ffodus iawn o fod wedi cael y cyfle i dreulio cymaint o amser gyda fy mhlant ar gyfnod mor arbennig a ffurfiol yn eu bywydau, ac yn falch iawn o'r bobl ifanc mae nhw wedi datblygu i fod."

Mae Lois Eckley yn credu bod Evan ac Aaron wedi cael profiad gwerthfawr tra'n cael eu dysgu gan eu rhieni: "Rwy'n credu fel rhieni ein bod ni wedi eu gwthio nhw ychydig ymhellach. Does ganddyn nhw unman i guddio!

"Mae ganddom ni well dealltwriaeth bellach hefyd o allu a natur y ddau ac ry'n ni wedi gallu cynnig amserlen fwy arbenigol iddyn nhw o ganlyniad i hynny. Maen nhw hefyd wedi dysgu trwy weld a phrofi yn y byd go iawn."