Y cyfansoddwr Dr Terry James wedi marw

Cyfansoddi

Mae'r cyfansoddwr a'r cerddor Dr Terry James wedi marw.

Yn frodor o Gydweli, bu'n byw am gyfnodau yn Llundain a Rhufain ond treuliodd ran helaeth o'i fywyd yn yr Unol Daleithiau.

Graddiodd mewn cerddoriaeth o Brifysgol Rhydychen gan dderbyn doethuriaeth yno hefyd. Astudiodd dan law nifer o feistri cerddorol ei gyfnod ag arwain rhai o gerddorfeydd enwoca'r byd.

Roedd yn gyfarwyddwr cerddorol ar Gymdeithas Gerddorol Eldorado'n Llundain tra roedd yn byw yno, ac fe arweiniodd Gôr Cymry Llundain mewn cyngherddau, gan gynnwys cyngherddau yn Neuadd Albert.

Hollywood

Bu'n byw yn yr Unol Daleithiau am dros ugain mlynedd yn ystod y ganrif ddiwethaf, gan ysgrifennu cerddoriaeth i ffilmiau Hollywood. Daeth yn gyfaill i nifer o sêr y diwydiant ffilmiau, ac roedd yr actor Richard Harris yn gyfaill agos iddo.

Derbyniodd record aur am ysgrifennu sgôr ar gyfer 'Jonathan Livingston Seagull' ar ddechrau'r saithdegau, yn seiliedig ar nofel boblogaidd. Richard Harris oedd yn darllen y testun ar y record.

Wrth siarad am ei waith a'i fywyd gyda BBC Cymru yn 2008, dywedodd Dr Terry James: "Dydw i ddim yn meddwl amdanaf fy hun fel cyfansoddwr yn yr ystyr fy mod yn codi yn y bore ac yn ysgrifennu symffoni. Cerddoriaeth 'ymarferol' y byddaf i'n ei chyfansoddi, cerddoriaeth 'to order' fel petai.

"Arwain yw'r diddordeb cyntaf ac, fel mater o ddiddordeb, es i'r America i wireddu breuddwyd. Cefais arwain yn y stiwdios ffilm, ar Broadway ac wrth gwrs cael arwain cerddorfeydd ar draws y byd."

Derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd gan Brifysgol Scranton yn Pennsylvania yn 1988 am ei gyfraniad i gerddoriaeth.

'Bywiog a hoffus'

Wrth roi teyrnged iddo, dywedodd y darlledwr Huw Edwards: "Bu'r cymeriad bywiog a hoffus Dr Terry James yn un o'r cerddorion Cymreig mwyaf amlwg a llwyddiannus dros gyfnod o 60 mlynedd. Disgleiriodd ar lwyfan byd-eang ac eto bu'n driw iawn i Gymru a'i thraddodiadau cerddorol. Bu ei fywyd diddorol yn daith gron o Gydweli i Lundain i America cyn dod yn ôl i Gymru a sir annwyl ei febyd.

"Mae 'na goffa arbennig amdano ymhlith Cymry Llundain, yn enwedig am ei rôl yn trefnu ac arwain y cymanfaoedd canu enfawr yn Neuadd Albert yn y 1960au. Y mae'r recordiau ohonynt yn dal yn boblogaidd tu hwnt.

"Dangosodd Terry ei allu dihafal i drefnu 5000 o leisiau a chreu canu cynulleidfaol o'r ansawdd mwyaf godidog. Mae 'na record arbennig hefyd o gymanfa ganu yn hen gapel Noddfa, Treorci, yn nechrau'r 1970au - un o'r clasuron o'i fath.

"Ond dangosodd Terry ei allu hefyd gyda cherddorfeydd clasurol ac ym myd adloniant Hollywood, lle bu galw mawr am ei fedr a'i reddf ddiamheuol. Roedd Terry yn gymeriad carismatig iawn a'i bresenoldeb bob amser yn goleuo ystafell neu neuadd. Gwnaeth gyfraniad nodedig i fyd cerdd Cymru, a bu'n llysgennad graenus ar ein rhan ar draws y byd."

Yn ddiweddarach roedd Dr Terry James yn darlithio ar werthfawrogiad cerddoriaeth yn wythnosol yn Llyfrgell Caerfyrddin, yn llywydd Celfyddydau Caerfyrddin, ac yn trefnu cyngherddau'n flynyddol er mwyn codi arian i elusennau.