Elw 'gormodol' i gwmnïau cyffuriau, medd ymchwil

Cyffuriau Image copyright Thinkstock

Mae ymchwil newydd sy'n cael ei arwain gan Brifysgol Bangor yn awgrymu bod cwmnïau fferyllol yn elwa'n ormodol wrth ddatblygu triniaethau ar gyfer afiechydon prin.

Mae'r ymchwil yn dangos bod cwmnïau sy'n gwerthu cyffuriau ar gyfer afiechydon prin (cyffuriau amddifad) bum gwaith yn fwy proffidiol, a bod eu gwerth ar y farchnad 15% yn uwch na chwmnïau tebyg eraill.

Aeth yr astudiaeth - gan brifysgolion Bangor a Lerpwl - ati i edrych ar berfformiad 86 o gwmnïau sy'n cynhyrchu bron i 200 o gyffuriau amddifad, a'u cymharu gyda 258 o gwmnïau eraill sydd ddim yn gwneud cyffuriau o'r fath.

Dywedodd yr Athro Dyfrig Hughes o Ganolfan Economeg Iechyd a Gwerthuso Meddyginiaethau, Ysgol Gwyddorau Gofal Iechyd, Prifysgol Bangor: "Mae ein canfyddiadau'n cadarnhau pryderon blaenorol fod cwmnïau'n elwa'n ormodol, ac yn gwneud hynny trwy godi prisiau uchel iawn am driniaethau ar gyfer afiechydon prin."

Beth yw afiechydon prin?

Mae afiechydon sy'n effeithio ar lai na phump o bob 10,000 o'r boblogaeth yn cael eu hystyried yn rai prin.

Heb gymhellion ariannol, ni fyddai cwmnïau yn ystyried bod buddsoddi mewn triniaethau newydd yn werth chweil yn fasnachol.

Mae rheoliadau sydd yn eu lle ers 2000 wedi golygu bod 122 o gyffuriau amddifad wedi cael eu hawdurdodi er budd cleifion sy'n dioddef o afiechydon prin.

Image copyright Prifysgol Bangor
Image caption Dywedodd yr Athro Dyfrig Hughes bod prisiau cynyddol cyffuriau amddifad yn "peri gofid"

Ond gall cyffuriau ar gyfer afiechydon arbenigol fod â phrisiau uchel iawn.

Codir pris o £14,000 y claf y mis am Kalydeco (ivacaftor), cyffur ar gyfer ffibrosis cystig.

Mae pob un o 10 cyffur drytaf y byd yn gyffuriau amddifad, a'r drytaf ohonynt yw Soliris (exlizumab) sy'n costio £340,000 y claf y flwyddyn.

Mae disgwyl y bydd y farchnad cyffuriau amddifad yn fyd-eang yn cyrraedd £144bn erbyn 2020, ac yn cyfri' am 19% o gyfanswm gwerthiant cyffuriau presgripsiwn wedi eu brandio.

'Cyfle i wneud elw'

"Mae prisiau cynyddol cyffuriau amddifad yn duedd sy'n peri gofid ac mae'r GIG yn ei chael yn anodd rheoli'r sefyllfa," meddai'r Athro Hughes.

"Tra bo prisiau uwch i'w disgwyl, mae ein tystiolaeth ni yn dangos fod cwmnïau yn gweld cyffuriau amddifad fel cyfle i wneud elw.

"Mae buddsoddwyr o'r un farn, ac mae gwerth marchnad uchel cwmnïau cyffuriau amddifad yn dangos hynny."

Image caption Y cyffur drytaf yw Soliris, sy'n costio £340,000 y flwyddyn i bob claf

Mae awduron yr astudiaeth yn argymell gwneud newidiadau polisi fyddai'n arwain at driniaethau mwy fforddiadwy ar gyfer afiechydon prin.

Mae'r cyntaf yn ymwneud â sut y caiff cyffuriau amddifad eu diffinio - tra gwneir cyffuriau amddifad ar gyfer afiechydon prin sy'n ddifrifol neu o bosibl yn peryglu bywyd, dylid gwahaniaethu rhwng cyffuriau gyda defnydd penodol ar gyfer un cyflwr (sydd fel arfer yn afiechydon etifeddol prin iawn), a'r rhai hynny sy'n cael eu defnyddio ar gyfer sawl cyflwr.

Gellir cynllunio'r cymhellion - sy'n cynnwys cyfnod o 10 mlynedd fel yr unig gyffur o'i fath ar y farchnad - yn well, a'u cysylltu â faint o refeniw y mae pob cyffur yn ei wneud.

Dylid hefyd ad-dalu cwmnïau yn defnyddio prisiau sy'n adlewyrchu'n well beth yw gwerth y feddyginiaeth.

Yn 2015 cyhoeddodd Llywodraeth Cymru y bydd cronfa ar gyfer cyffuriau canser yn cael ei sefydlu yng Nghymru.

Fe wnaeth Cymru Fyw ofyn am ymateb i'r ymchwil gan Lywodraeth Cymru, ond dywedodd llefarydd nad oedd ganddyn nhw sylw i wneud ar y mater.

Straeon perthnasol